'Lubbers loopt nog steeds met zijn hoofd in de wolken'

DEURNE, 28 DEC. Oud-minister-president Lubbers heeft zichzelf “gediskwalificeerd” door zijn 'kroonprins' Brinkman de schuld te geven van het feit dat het CDA nu in de oppositie verkeert. “Lubbers loopt nog steeds met zijn hoofd in de wolken, hij kan nog niet inzien wat hijzelf verkeerd heeft gedaan. Zoals Thijs Wöltgens een keer zo mooi zei: 'Lubbers is ons ontstegen'.”

Dit zegt prof. dr. P.F. Maas, hoogleraar parlementaire geschiedenis in Nijmegen en kenner van de geschiedenis van de KVP. Maas reageert op het vraaggesprek met Lubbers, gisteren in het dagblad Trouw. Daarin zei de oud-premier dat Brinkman de kansen van het CDA op regeringsdeelname heeft verspeeld door halsstarrig aan de mogelijkheid van het premierschap vast te houden. Deze observatie is overigens inmiddels door VVD en D66 weersproken. Volgens Lubbers echter kregen door de alles-of-niets-houding van Brinkman andere kandidaten voor het premierschap geen kans. Lubbers had daarvoor prominenten als de oud-ministers Frans Andriessen en Peter Kooijmans in gedachten.

Maas heeft zich hierover verbaasd. “Het is toch van de gekke dat Lubbers wel even zou uitmaken of Brinkman geschikt was voor het premierschap. Dat moet toch de kiezer doen? En dan dat geschuif van Lubbers met ongekozen premier-kandidaten zoals Andriessen en Kooijmans die uit het niets te voorschijn komen. Dat deden ze vroeger bij de KVP ook. We dachten dat we definitief met zulke KVP-tradities hadden afgerekend. Sinds gisteren twijfel ik daar weer aan.”

Eén compliment krijgt Lubbers wel van Maas. “Hij erkent in elk geval zijn medeverantwoordelijkheid voor de twintig zetels verlies bij de Tweede-Kamerverkiezingen van vorig jaar, want hij maakt nu openbaar dat hij doende is geweest om Brinkman te slopen.” Velen vermoedden dat al, maar Lubbers heeft het nu zelf gezegd, constateert Maas, en dat is een hele confessie. Eerder reageerde Lubbers gepikeerd als iets dergelijks werd opgemerkt, bijvoorbeeld door Maas zelf.

Daags na de voor het CDA desastreus verlopen verkiezingen, mei 1994, zei de Nijmeegse historicus in een vraaggesprek dat Lubbers in de verkiezingstijd Brinkman had beschadigd met de bedoeling zelf opnieuw een prominente rol in de partij te kunnen blijven spelen. Immers, als informateur of, opnieuw als minister-president, stond Lubbers sterker in zijn kandidatuur voor de Europese Commissie dan als ambteloos burger. Ook oud-VVD-leider Wiegel, die in die tijd een gastcollege in Nijmegen had gegeven, zou iets dergelijks hebben opgemerkt. Maas zei in het gesprek vorig jaar: “Ik heb wel eens gekscherend gezegd dat Lubbers er alles aan heeft gedaan om ervoor te zorgen dat hij de laatste christen-democratische premier van Nederland is geweest.”

Lubbers was woedend over de uitlatingen van Maas. Kort daarop, in een vraaggesprek met het blad van het perscentrum Nieuwspoort, zei de op dat moment demissionair minister-president dat Maas inspeelde op “giftig denken”. “Maas draagt de jas van de wetenschap maar hij is een vergiftigde man”, aldus Lubbers.

Maas ziet echter nu zijn gelijk bevestigd, niet alleen door de uitlatingen van Lubbers gisteren, maar ook door wat Lubbers' woordvoerder H. van der Voet afgelopen zaterdag in Trouw heeft gezegd. Volgens Van der Voet had Lubbers in januari 1993, ten tijde van de WAO-crisis, gespeeld met de gedachte van een kabinetscrisis. Door een vroegtijdig einde van zijn kabinet hoopte Lubbers te voorkomen dat Brinkman lijsttrekker werd en te bevorderen dat hijzelf nog een keer premier werd. Maas concludeert uit de onthulling van Van der Voet - overigens niet bevestigd door Lubbers - dat de oud-premier er niet voor terugdeinsde het landsbelang “dat niet gediend is met een kabinetscrisis maar met krachtig landsbestuur” ondergeschikt te maken aan het eigen belang.

Maas signaleert dat het Trouw-vraaggesprek niet het eerste is waarin Lubbers in het reine tracht te komen met het verleden. Dat deed Lubbers ook al in zijn nog steeds niet gepubliceerde memoires. Ook stak hij de nodige energie en tijd in gesprekken met de journalist Marcel Metze. Hoewel Lubbers niet sprekend wordt opgevoerd in diens boek De Stranding, wordt alom vermoed dat de oud-premier de bron is van Metzes stelling dat Brinkman Lubbers' “derde keus” was als kroonprins. Eigenlijk had Lubbers liever oud-minister Ruding gehad, of oud-minister Van den Broek. Ruding vertrok echter naar de Citicorp-bank en Van den Broek werd Europees commissaris.

Maas weet niet wat Lubbers drijft met zijn onthullingen. De Nijmeegse historicus gist dat het “de knagende onzekerheid” is van Lubbers over zijn rol in de crisis die zijn partij in 1993 en 1994 doormaakte. Bovendien heeft Lubbers de afspraak gemaakt met het partijbestuur dat hij zijn memoires voorlopig in de kluis laat om het CDA geen nieuwe narigheid te bezorgen. “Maar hij wil toch zijn verhaal kwijt en dus doet hij het zo”, aldus Maas.