Gaaikema is streng tegen zijn publiek

Voorstelling: Schande! door Seth Gaaikema. Muziek: Bob Zimmerman. Gezien: 27/12 in De Purmaryn, Purmerend. Tournee t/m 2/5.

Het was een gereanimeerde Seth Gaaikema die zich twee jaar geleden aan het publiek presenteerde. De vervetting die zijn optreden in de voorgaande jaren tot een steeds verplichter nummer had gemaakt, was goeddeels verdwenen en vervangen door een fellere toon en een veel hogere versnelling. Aangevuurd door de nieuwe generatie stand-up comedians maakte hij zichzelf tot een stand-up comedian van een eerdere lichting - spontaner, losser en gedurfder dan hij lange tijd was geweest.

In zijn nieuwe voorstelling, uitdagend Schande! genaamd, trekt hij die lijn door. Het publiek dat aarzelend een applausje inzet na een rake opmerking, wordt onmiddellijk kribbig op zijn plaats gezet: “Of u klapt wel òf u klapt niet.” Een rituele aanzet tot meeklappen met een aansprekend melodietje wordt kordaat afgekapt met een uitval over het als “kuddisme” betitelde kuddegedrag van dit volk. En aan het eind van een geslaagde invuloefening, die aantoont hoezeer de rampenverslaggeving (“de schade loopt in de ...”) van clichés aan elkaar aanhangt, zet Gaaikema bekwaam een val voor zijn toehoorders.

De hunkering naar bijval, die voorheen zo vaak te zichtbaar was, ontbreekt nu. Hij is de baas, en hij zegt wat hij vindt. Ook als het over onderwerpen gaat, die in de zaal maar weinig weerklank vinden. Zo ging de meezinger die hij probeert over Veronica-voorzitter Joop van de Reijden (“Joop, je pulp staat open”) gisteravond als een nachtkaars uit, omdat blijkbaar niemand zich druk maakt over diens programmapakket. Gaaikema vindt echter dat hij iets over Veronica moet zeggen - de omroep die vroeger zijn oudejaarsavondconférences uitzond - en dan doet hij dat.

Een geraffineerd podiumartiest, die zijn publiek vanaf het eerste moment meesleurt in een ononderbroken stroom invallen, zal hij nimmer worden. Nog steeds hapert het mechanisme hier en daar, vallen er grappen tussen wal en schip en komen er overgangen moeizaam tot stand. Nog steeds ook barst hij af en toe uit in rijmend zingzeggen, overigens welluidend begeleid door Bob Zimmerman, met veel te grote woorden en te weinig oorspronkelijke beelden. Maar hij is alert en creëert een informele sfeer, waarin vakkundig ruimte is gelaten voor reacties uit de zaal, en hij komt regelmatig goed op gang met een reeks slimme grappen. Deze voorstelling zou, ingedikt tot een uur, een vaardige oudejaarsavondconférence hebben opgeleverd.