Larven krijgen een bad van vaccins

Garnalenteelt vormt een steeds belangrijker bron van inkomsten in landen als India, Thailand, China, Indonesië, Ecuador en Colombia. Maar deze vorm van 'visteelt' wordt sinds een jaar of drie geplaagd door bacterie- en virusepidemieën. Complete oogsten worden vernietigd door deze micro-organismen. Aan de Landbouwuniversiteit van Wageningen wordt gewerkt aan vaccins, die dit soort massale infecties moeten voorkomen.

Het gaat om een samenwerkingsproject tussen de vakgroep Visteelt en Visserij van de universiteit en het bedrijf Norbio, een dochter van Intervet International. Intervet is de 'veterinaire zuster' van Organon, producent van humane geneesmiddelen en onderdeel van Akzo Nobel. Norbio is een van oorsprong Noors bedrijf dat zich richt op visteelt, tot voor kort vooral op de kweek van zalm en forel.

Voor de proeven worden tijgergarnalen (penaeus monodon) gebruikt, afkomstig uit Indonesië. De garnalen - in het culinaire jargon bekend als scampi - zwemmen in de aquaria van de Wagenings proefaccomodatie 'De Haar-vissen', ruim honderd kilometer van zee. De onderzoekers maken hier hun eigen zeewater. Bij zestig procent van de totale mondiale garnalenteelt gaat het om deze soort.

Tijgergarnalen worden in Zuidoost Azië gekweekt in vijvers die vlak bij zee liggen. Onderzoeker ir. Ronald Faber van Norbio: “Garnalenteelt vormt na de kweek van karpers (vooral in Rusland en China) de belangrijkste tak binnen de aquacultuur. De kwekerijen werken meer of minder intensief. In het eerste geval worden de garnalen uitgezet, het water wordt behandeld en de dieren krijgen een uitgebalanceerde voeding. Bij minder intensieve teelt wordt het water bij vloed uit zee aangevoerd en komen de larven mee de vijver in.” De dieren planten zich in de vijvers voort. De larven die enkele milligrammen wegen, kunnen in een paar maanden uitgroeien tot voor consumptie geschikte exemplaren van dertig gram. Ze zijn dan rond tien centimeter lang.

De garnalenteelt is in de jaren tachtig explosief gegroeid, zegt Faber, maar ziekten hebben de laatste twee tot drie jaar stagnatie veroorzaakt. In Taiwan is de garnalenindustrie al eerder, in 1987, volledig ingestort door toedoen van één virus. In totaal wordt wereldwijd jaarlijks rond een miljoen ton garnalen gekweekt, die af-kwekerij tussen vier en vijf dollar per kilo kost. De totale markt omvat dus enkele miljarden guldens. In Zuid-Amerika wordt een kleine 50.000 ton gekweekt. In Ecuador zijn garnalen na bananen het belangrijkste exportprodukt. De verreweg grootste producenten zijn Indonesië en India.

De Javaanse garnalenteelt, die bekend staat als 'tambak-cultuur', is al in de veertiende eeuw beschreven. De garnalenindustrie is voornamelijk in handen van grote ondernemers, die worden gedomineerd door enkele handelaren en investeringsmaatschappijen. Daarnaast is er een 'toeleveringssector' die bestaat uit boeren. Zij hebben in hun achtertuin hatcheries, broedhuizen waarin grote, op zee gevangen garnalen van honderd tot tweehonderd gram zich voortplanten. De larven die voortkomen uit de eitjes verkopen ze door aan de kwekerijen, waar ze in vier tot zes maanden worden 'afgemest'.

Veel rampzalige infecties in garnalenkwekerijen worden veroorzaakt door de vibrio-bacterie, die dodelijk is voor garnalen en bij mensen buikklachten veroorzaakt. Daarnaast wordt er sinds 1988 elk half jaar wel een nieuw virus ontdekt dat de garnalen infecteert. “Het is duidelijk dat het aantal ziekten toeneemt naarmate de teelt intensiever van aard is. Hoewel de grootste problemen optreden bij de intensieve kwekerijen verliezen ook de kleinere, vaak extensief werkende kwekerijen geregeld hun volledige oogst”, zegt Faber. De Wageningse vakgroep is op Oost-Java betrokken bij het onderzoek naar de veroorzakers van de garnalenepidemieën.

Om de door Norbio ontwikkelde vaccins te testen is in Wageningen een zoutwatercultuur ontwikkeld die een permanente temperatuur van 28 graden Celsius heeft. “Deze manier van werken biedt het voordeel dat je onder standaardomstandigheden kunt werken”, zegt Faber. “De garnalen zijn inmiddels zo groot dat ze zich kunnen voortplanten en dan zijn we in staat staat 'onderzoekslijnen' lijnen op te zetten waardoor je resultaten zuiverder worden. Je kunt dan vaststellen of nakomelingen vrij zijn van infecties”.

Ongewervelden zoals garnalen laten zich moeilijk injecteren. De toedieningsvorm van de vaccins zal dus bestaan uit een bad, waarin de larven enige uren worden ondergedompeld. Faber verwacht dat over anderhalf jaar de eerste vaccins op de markt kunnen worden gebracht.