Israeliërs stellen zich in op vredesakkoord met Syrië

TEL AVIV, 27 DEC. Nog voordat vanavond in totale afzondering de Israelisch-Syrische vredesbesprekingen in het Aspen-instituut, 80 kilometer van Washington, worden hervat brengen veel Israeliërs afscheidsbezoeken aan de Hoogvlakte van Golan. Reisbureaus voor binnenlands toerisme maken melding van een toeloop van duizenden Israeliërs, die nog voordat de Golan weer in Syrische handen overgaat dit schitterende gebied, met zijn watervallen, wadi's en besneeuwde berg Hermon willen bezoeken.

Dit is een aanwijzing dat de boodschap uit Jeruzalem bij het Israelische volk begint in te zinken dat de Israelische regering bereid is voor vrede de hele Golan, tot de internationale grens van 1923 (iets ten oosten van de bestandslijn van vóór 1967) voor echte vrede - uitwisseling van ambassadeurs, handel, toerisme - op te geven. De Syrische inlichtingendiensten hebben de afgelopen dagen langs elektronische weg nog meer bewijzen op tafel van president Hafez al-Assad kunnen leggen dat Israel zich instelt op vrede met Syrië. Verscheidene kibbutsiem op de Golan hebben al advocaten in Tel Aviv in de arm genomen om zich bij voorbaat te verzekeren van een zo hoog mogelijke compensatie voor het verlaten van huis en haard voor vrede. Meer gewicht had het bericht op het tv-nieuws dat Israel geen waarschuwingsstations op de Golan nodig heeft als de Israelische luchtmacht wordt uitgerust met de modernste Amerikaanse spionage-Boeing. Zo droog en zo kort als hij maar kon verscheen een hoge officier op het tv-scherm om dat aan de hand van opnames van het in actie zijnde vliegtuig te demonstreren.

De opeenvolging van dergelijke berichten op de Israelische tv is geen toeval. Evenmin is het toeval dat het blad Ma'ariv deze week opende met de kop dat “de terugtocht van de Golan anderhalf jaar zal duren”. Minister van buitenlandse zaken Ehud Barak heeft na zijn bezoek aan Kairo deze week al laten doorschemeren dat het ook sneller kan. Voordat het vredesoverleg met Egypte ging lopen, speelden de Israelische media ook een niet te onderschatten rol in het afgeven van vredessignalen.

Israel op zijn beurt zit al weken boven op het Syrische nieuws. Op Talmudische wijze worden uitspraken van de Syrische leider Assad op hun diepere betekenis ontleed en nagegaan welke delen van toespraken van premier Shimon Peres wel en niet door de Syrische tv worden uitgezonden. Natuurlijk wordt ook de Syrische pers nagepluisd op kenteringen in het Syrische standpunt ten aanzien van vrede met Israel. Na aandachtig te hebben geluisterd naar wat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Warren Christopher en de Egyptische president Hosni Mubarak hem over de 'nieuwe Assad' hadden te vertellen is ook premier Peres optimistisch gestemd over de vredeskansen met Syrië. “We hebben nooit betere muziek uit Syrië gehad dan nu”, zei hij gisteren. En tegen een Arabisch weekblad zei hij deze week dat een vredesverdrag met Syrië nog voor de algemene verkiezingen in november 1996 kan worden getekend.

De Amerikaanse diplomatie zal de komende dagen in het Aspen-instituut proberen de voorzichtige vredestonen die in Damascus en Jeruzalem klinken in een structurele vredessymfonie te vatten. Het bijzondere van deze Israelisch-Syrische besprekingen is dat ze zonder voorwaarden vooraf en met een open agenda beginnen in een intieme, informele sfeer. Dat het plotseling zover is gekomen na maanden stagnatie is het gevolg van de moord op premier Yitzhak Rabin. Afgezien van het psychologische effect op de Arabische wereld - de bereidheid van Israels huidige leiders persoonlijke risico's voor vrede te nemen - heeft Peres een andere kijk op het vredesproces dan zijn voorganger. Bij Rabin, die als opperbevelhebber in 1967 de Golan veroverde, lag het accent op 'veiligheid' in uitsluitend militaire termen. Peres is zich daarvan niet minder bewust maar ziet vrede met Syrië, en dus ook Libanon, als een belangrijk element van zijn 'nieuwe Midden-Oosten' visie of fantasie, zoals zijn tegenstanders honend zeggen. Daarin ligt Israels veiligheid en voortbestaan verankerd, zegt hij keer op keer. Vandaar dat president Assad nu al weet dat Israel onder Peres van Israelische luisterposten op de Golan geen halszaak zal maken.

Peres houdt rekening met de Egyptische gevoeligheid voor eer en status en kent president Mubarak een belangrijke rol toe in de toenadering tussen Jeruzalem en Damascus. Hij speculeert erop dat een eventuele vrede met Syrië ertoe zal leiden dat Damascus en Kairo een belangrijke rol zullen spelen om de cirkel van de vrede rondom Israel in de Arabische wereld zo'n groot mogelijke straal te geven. Peres is zo in de ban zijn vredesvisie, dat hij vorige week zelfs voor de eerste maal suggereerde dat Israel in een vreedzaam Midden-Oosten zijn atoomarsenaal kan ontmantelen. Een opmerkelijke uitspraak voor de man die aan de wieg heeft gestaan van de Israelische atoombom. Peres, die voor deze uitspraak door de oppositie en ook door de enige gezaghebbende krant, Ha'arets, wordt gegeseld, liet deze proefballon op om de smaak van president Assad voor vrede met Israel te ontwikkelen.

Peres is er juist op uit om de Israelisch-Arabische vrede uit te bouwen tot een bolwerk tegen het moslim-fundamentalisme waarvan Iran volgens hem de gevaarlijkste fakkeldrager is. De opkomst van de Welvaartspartij in Turkije stemt Jeruzalem bezorgd omdat Turkije in de strategische vredesvisie van Peres een belangrijke plaats inneemt. Niettemin is hij ervan overtuigd met zo'n brede interpretatie van vrede met Syrië de algemene verkiezingen in 1996 te kunnen winnen en ook het door Rabin beloofde referendum over het opgeven van de Golan te kunnen overleven, in weerwil van opiniepeilingen die de tegenstanders daarvan nog een meerderheid geven.