Eind '97 meer dan 800 kanalen voor schotel-ontvangst; Satelliet brengt nieuw tv-tijdperk

ROTTERDAM, 27 DEC. Op 1 januari breekt op het gebied van satelliet-televisie een nieuw tijdperk aan: dan wordt de Astra 1E operationeel, de eerste Europese satelliet die speciaal is ontworpen voor het zenden van digitale televisiesignalen naar individuele kijkers-schotelbezitters. De twee vooraanstaande Europese bedrijven op dit gebied, het Luxemburgse SES en het in Parijs gevestigde Eutelsat, zullen vóór eind 1997 nog zeven andere digitale satellieten in de ruimte brengen, met een totale capaciteit van meer dan 800, direct op de consument gerichte televisiekanalen.

Bijna al die kanalen zijn al in principe of definitief verhuurd, aldus woordvoeders van SES en Eutelsat, voornamelijk aan commerciële programma-aanbieders. Terwijl de eerste tuners voor individuele ontvangst van digitale satelliet-signalen de Europese winkels nog moeten bereiken, doen zich rondom de digitale satelliet- televisie inmiddels zeer omvangrijke kapitaalbewegingen voor. De Duitse media-gigant Bertelsman is een vergaande samenwerking aangegaan met het Franse bedrijf Canal Plus. Die is er onder andere op gericht een in hun opdracht ontwikkeld decoderingssysteem, Mediabox geheten, als Europese standaard ingang te doen vinden. Een koppelverkoop van tuners en decoders, zo hopen de twee samenwerkende bedrijven, zou hun ondernemingen een strategische en beslissende voorsprong op de concurrentie geven. Zowel Bertelsman als Canal Plus hebben eerder aangekondigd elk een bedrag van ongeveer 1,1 miljard gulden te willen investeren.

Volgens het Duitse weekblad Der Spiegel zou ook de Franse mediaonderneming Havas daartoe bereid zijn en hebben Bertelsman, Canal Plus en Havas gezamenlijk een begerig oog laten vallen op het Luxemburgse bedrijf CLT. CLT (Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion) speelde tot nu toe in tien Europese landen een belangrijke rol in (analoge) commerciële televisie en bezit bij voorbeeld 47,27 van de aandelen van de onderneming die de op Nederland gerichte zenders RTL4 en RTL5 exploiteert.

Volgens nog onbevestigde berichten zou echter de grootste aandeelhouder in CLT, de Belgische Groupe Bruxelles Lambert (BGL), nogal opzien tegen de benodigde, omvangrijke investeringen die CLT moet doen om mee te komen in het thans aanbrekende digitale tijdperk. Investeringen die samengaan met voorshands zeer bescheiden winstverwachtingen. Havas heeft ook nu al een belang in CLT. Canal Plus, dat in Frankrijk de grootste is op het gebied van abonnee-televisie, heeft met Bertelsman, behalve een onderneming die de Mediabox heeft ontwikkeld, ook al een samenwerkingsverband voor de ontwikkeling van tv-programma's en de verwerving van programmarechten. Naar verluidt zou BGL over de mogelijke verkoop van haar CLT-belang ook besprekingen voeren met de van oorsprong Australische Rupert Murdoch, bekend van de onderneming BSkyB die een quasi-monopolie bezit op het gebied van satelliettelevisie voor de Britse markt. CLT zelf staat wellicht niet te juichen over een mogelijke machtsgreep van Canal Plus en Bertelsman in deze Luxemburgse onderneming: CLT is, tot voor de rechter, verwikkeld in een conflict met Bertelsman over pogingen van de laatste, een meerderheidsaandeel te verwerven in het Duitse RTL-Television, het populairste Duitse tv-station.

Hoe de verhoudingen op het gebied van digitale satelliet-tv in Europa voorshands komen te liggen, laat zich illustreren aan de verdeling van de transponders (zenders) op de Astra 1E, de eerste digitale satelliet van SES die op 1 januari in bedrijf zal worden genomen. Canal Plus heeft daarop vier transponders (elke transponder is door datacompressie goed voor wel tien tv-signalen), CLT drie. Vier transponders gaan naar Betatechnik, van de Duitse mediakoning Leo Kirch. Die probeert - tot op heden zonder succes - de Duitse Telekom ertoe te verleiden een andere decoderingstechniek tot standaard uit te roepen dan de Mediabox van Bertelsman en Canal Plus. Drie transponders op de Astra 1E gaan naar de Zwitsers-Zuidafrikaanse onderneming Nethold en één naar het Duitse Pro Sieben.

De exploitanten van televisiesatellieten zijn tot nu toe de grote winnaars in het spel, omdat de opties op toekomstige transponders de deur uitvliegen. De marktleider op dit gebied is SES (Société Europénnes des Satellites), een Luxemburgs bedrijf dat nu al vier satellieten met analoge tv-signalen voor individuele onvangst exploiteert, die voorshands gewoon in bedrijf blijven. Na de Astra 1E, zullen binnen twee jaar nog de satellieten Astra 1F em Astra 1G volgen, alsmede een satelliet die als back up voor de zeven andere zal fungeren. Het in Parijs gevestigde Eutelsat zal binnen twee jaar achtereenvolgens de satellieten Hot Bird 2, 3 en 4 in de ruimte brengen.

Digitale satelliet-tv berust op datacompressie volgens een mede door Philips ontwikkeld systeem, MPEG2. Bij datacompressie wordt het mogelijk om één transponder van een satelliet, die op analoge wijze één of hooguit twee tv-kanalen kan doorgeven, te gebruiken voor een veelvoud aan tv-kanalen. Datacompressie is al langer in gebruik voor de professionele doorgifte van radio- en tv-signalen - de nieuwigheid van de nieuwe Astra- en Hot Bird-satellieten bestaat eruit dat ze op de individuele consument zijn gericht.

Pag.21: Tijd van generalistisch programma is voorbij

Hoeveel digitale tv-signalen binnenkort naar Europa worden gezonden, is moeilijk te zeggen. Behalve de Astra- en Hotbird-satellieten zijn er ook nog talrijke andere satellieten op Europa gericht die van analoge- naar digitale- signalen zouden kunnen omschakelen, zoals die van France Telecom. Anderszins kunnen nieuw beschikbare transponders door hun huurders ook voor conventionele, analoge uitzendingen worden gebruikt, wanneer zij hun huidige schotelbezittend publiek niet van zich willen vervreemden.

Naar verwachting zal een groot deel van al die honderden kanalen worden gebruikt voor zogenoemde semi-video on demand, waarbij filmkanalen hun aanbod zo kunnen programmeren dat elke film elk kwartier op een der gebruikte frequenties begint. Maar toch lijkt de digitale toekomst ook te zullen leiden tot een verveelvoudiging van het aantal op Europa per satelliet gerichte televisieprogramma's - thans al circa tweehonderd. Voornamelijk commerciële aanbieders zullen daarbij proberen de kijkers - tegen betaling - zogeheten 'boeketten' van verschillende special interest televisieprogramma's aan te bieden. De tijd van generalistische tv-programma's, waarbij op één zender verschillende publieksgroepen en programma-genres worden geboden, gaat aldus voorbij. Evenals trouwens de tijd van gratis kijken naar televisie.

In Duitsland en Frankrijk hebben de publieke omroepen besloten om snel mee te gaan doen aan de ontwikkeling van digitale satelliettelevisie - met hun bestaande programma's, maar ook door het inrichten van al dan niet gratis beschikbare 'boeketten'. De Duitse ARD en ZDF zullen zo binnenkort op de Astra 1E verschijnen, France2, France3 en Arte hebben voor de Hotbird-2 gekozen.

Voor de Nederlandse markt op dit gebied - voorshands bescheiden met 325.000 schotelbezitters maar snelgroeiend - is tot nu toe alleen de Zwitsers-Zuidafrikaanse onderneming Nethold actief, via een dochterbedrijf, Multichoice. Dit bedrijf zal in het nieuwe jaar zijn thans al analoog geëxploiteerde programma's Filmnet en Supersport aanbieden, in één boeket met het Amerikaanse Hallmark- channel en vermoedelijk ook nog andere programma's. Nethold lijkt daarmee in Nederland voorshands ook het alleenrecht te verwerven voor een in eigen beheer ontwikkelde decodeer-methode en bijbehorende apparatuur.