De stem van de onvanzelfsprekendheid

'Mensen die zeggen dat er alleen maar sprake is van een slijmklompje cellen, verdenk ik ervan dat ze de boel versimpelen om iets te kunnen doen waarvan ze diep in hun hart weten dat het niet deugt', zei Dirk Jan Bakker, medisch directeur van het AMC-ziekenhuis in een interview in deze krant (9 december). Hij had het over abortus, waar hij vervolgens nog een aantal wilde dingen over zei ('indicatie wintersport, slobber maar weg die boel') die zijn eerdere beweringen niet bepaald versterkten, al dacht hij van wel. Want wat hij daar zei, dat het praten over een slijmklompje cellen als het gaat om het begin van een kind een versimpeling is, dat is natuurlijk wel waar. Het is een manier van praten die het probleem helemaal uit het zicht veegt - een gezwel, een wrat, een embryo, het zijn dingen die je weg laat halen als je er last van hebt.

Maar zo zit het niet, daar heeft Bakker wel gelijk in. Hoe een gewone medische verrichting abortus ook is geworden - een korte vraag, een nog korter antwoord dat is vaak alles wat er tussen arts en vrouw over uitgewisseld wordt - het blijft iets anders dan een kies laten trekken. Bakker roept zelfs over 'kinderen doodmaken', maar dat lijkt weer een versimpeling de andere kant op.

Het is moeilijk erover nadenken. 'Pro life'-bewegingen en gelovigen die meteen 'moord' roepen hebben iets fanatieks dat de vrije gedachtenwisseling niet bevordert. En in andere kringen is het al zo lang eigenlijk geen onderwerp, want iets vanzelfsprekends, dat we vaak vergeten het erover te hebben, anders dan als iets dat soms gebeurt en dat niet leuk is maar wel een goede oplossing. Niet dat er nooit eens gepraat wordt over het vreemd lege gevoel achteraf - want abortus is, emotioneel gezien, een ingreep die vooral achteraf lijkt te bestaan. Van te voren is er een klomp cellen, achteraf was er een mogelijk kind. Geen 'kind' zoals de anti-beweging zo graag wil, maar een mogelijkheid tot een kind. Een mogelijkheid die natuurlijk wel wat weg heeft van een echt kind.

Ooit zond, ik meen, de EO een filmpje uit waarop men kon zien wat er gebeurt tijdens een abortus. Dat was niet geruststellend: een wild alle kanten op vluchtend wezentje dat iets vaag menselijks had en dat onmogelijk ontsnappen kon aan het grof geweld van de ingezette instrumenten. Het filmpje was overduidelijk bedoeld om medelijden op te wekken met dat wurmpje en duidelijk te maken dat wij in een moordzuchtige samenleving leven. Het kon vanwege die propagandistische strekking makkelijk weggehoond worden. Er zijn allerlei beelden mogelijk van organismes die hevig reageren op een inbreuk, en wie even zijn best doet kan, als de dichter Leo Vroman, van elk bloedlichaampje gaan houden. Misschien is er ook wel een mooie documentaire te maken over een schrikachtige kankercel - dat wil nog niet zeggen dat die dan maar moet blijven leven.

Een mogelijk kind is natuurlijk geen kankercel en een abortus geen levenreddende operatie. Soms trouwens wel, er zijn omstandigheden waarin het wel zeker is dat zowel het leven van de moeder als dat van het kind verwoest zouden worden als de zwangerschap voltooid zou worden. Dat maakt voor het eventuele morele probleem niet uit, wie het moord vindt, vindt het moord, of het nu gaat om een verminkte of mislukte vrucht of om een aanstaande wolk van een baby. Maar wie niet over de zekerheid van een principe beschikt die moet elke keer weer van voren af aan beginnen met overwegen. Of net doen alsof het laten verwijderen van een foetus de doodgewoonste zaak van de wereld is.

Daarom leek het eerst wel waar wat Bakker zei, dat het maar goed was dat iemand als hij, met zulke strenge opvattingen, directeur was geworden van een liberaal ziekenhuis als het AMC. Want dan is er tenminste iemand die een andere stem vertegenwoordigt. De stem van de onvanzelfsprekendheid. Maar die stem zou toch eigenlijk heel anders moeten klinken. Weloverwogener.

En wellicht zou die stem ook niet vanuit het ziekenhuis moeten komen, want het is niet aan de artsen om te bepalen wat wij moord moeten vinden, artsen hoeven dat alleen maar voor zichzelf uit te maken. Het zijn degenen die voor de beslissing staan zèlf die moeten willen weten hoe zij er nu eigenlijk over denken. Maar hoe komt men daarachter, in gedachten zwalkend tussen de anonieme klomp cellen en het weerloos spartelende wurmpje? Tussen het alles overhoop gooiende van een niet (nu) gewild kind en het jarenlang zeurende gevraag in het hoofd of het echt had gemoeten en hoe oud zou het nu geweest zijn? Een medisch directeur die eenvoudigweg zegt dat abortus 'verkeerd' is, speelt dan geen erg verhelderende rol. Jammer genoeg.