De beste programma's van 1995

Tijdens het kijken op Tweede Kerstdag naar een Oostenrijkse documentaire over giraffes bij de EO (''Dagmar steekt haar nek uit'') stelde ik me, met het oog op de naderende jaarwisseling, de onvermijdelijke vraag: zouden er het afgelopen jaar nòg boeiender programma's zijn geweest?

Dat bleek gelukkig het geval. Hieronder volgt het lijstje van mijn tien favoriete Nederlandse tv-programma's - Oostenrijkse documentaires vallen dus af - die in 1995 werden uitgezonden.

Maar eerst een welgemeende waarschuwing, ook voor programmamakers die tevergeefs naar hun programma - vanzelfsprekend het beste van het jaar - speuren. De lijst is alleen representatief voor mijn vooroordelen, humeur en smaak. En zelfs dàt niet helemaal, want er zijn veel programma's - ook goede, neem ik aan - die ik doodeenvoudig niet heb gezien. Ook een tv-recensent moet bij dit overvloedige aanbod selecteren, bovendien wordt zelfs een tv-recensent soms een weekje vakantie gegund. Of hij dan nog kijkt? Dat ligt aan zijn vakantieland, maar als hij in Oostenrijk is...

Vergeleken met mijn lijstje van vorig jaar zijn vier programma's afgevallen die nog steeds worden uitgezonden: Reporter/Brandpunt, Lopende zaken, Taxi en Nieuwe koeien. Reporter en Brandpunt - nu los van elkaar - waren ook dit jaar superieur in de nieuwsreportage, maar hun scoops waren minder spraakmakend dan in 1994. Van Lopende zaken herinner ik me uit 1994 afleveringen die qua vorm en inhoud boeiender waren. Taxi en Nieuwe koeien zijn aardige programma's gebleven, maar hebben behoefte aan nieuwe impulsen.

Op mijn lijstje is de VPRO met drie programma's het best vertegenwoordigd. Wat daarbij opvalt, is dat het de drie humoristische programma's van die omroep betreft. De VPRO-documentaires konden me dit jaar kennelijk minder bekoren, hoewel ik er heel wat gezien heb.

1. Debiteuren/crediteuren (VPRO, VARA, NPS).

Ik besef dat ik hiermee bij sommigen mijn laatste krediet verspeel. Zij vinden dit programma platvoers, grof en goor. Ik ben dit volledig met hen eens, maar er is één verschil: het is van een platvloersheid et cetera waar ik vaak èrg om heb moeten lachen. Er waren matige afleveringen (zoals gisteravond de Kerstspecial), maar die vallen in het niet bij de hilarische hoogtepunten die Kees Prins, Michiel Romeyn, Annet Malherbe en Herman Koch regelmatig bereikten. De aflevering met Sinterklaas als seksuele delinquent mag op mijn sterfbed vertoond worden. Het is een grote misser van Nederland 3 geweest om dit programma zo laat op de dinsdagavond te zetten.

2. Veroordeeld (NCRV).

Een buitengewoon indringende documentaire-serie van zes afleveringen over een gevangenis in Maastricht door filmer Roel van Dalen. In alle opzichten voorbeeldig. Van Dalen had zich volledig ingegraven in deze zo moeilijk toegankelijke wereld. De gevangenen lieten hem toe bij hun druggebruik, hun onderlinge conflicten en hun romances met vrouwelijke medegevangenen. Het was ook in esthetisch opzicht een fraaie documentaire: mooi camerawerk, suggestieve muziek. Dit type documentaire zou het handelsmerk moeten worden van de publieke omroep.

3. De ronde van Witteman (VARA).

Vorig jaar mijn favoriete programma. Nog altijd verreweg het beste praatprogramma, maar er ontstond bij mij iets van verzadiging door de zwaarte van de onderwerpen. De ellende mag af en toe iets minder dof. Maar er waren opnieuw prachtige afleveringen bij, zoals die tijdens het VARA-jubileum: kinderen zonder ouders. De researchers achter dit programma blijven imponeren met de casestory's die ze opdelven.

4. 30 minuten (VPRO).

De acht pseudo-realistische docudrama's van Arjan Ederveen en Pieter Kramer. Bijzondere vorm, vermakelijke inhoud. Ederveen wil niet dat het persiflages genoemd worden, maar waarom eigenlijk niet? Ederveen heeft ook een grote hekel aan het woord 'cabaret', maar toch is 30 minuten een bijzonder soort tv-cabaret. Geen slapstick zoals bij Debiteuren/crediteuren, maar kurkdroge humor die de kijker langzaam overrompelt.

5. Pleidooi (AVRO).

Begin dit jaar beëindigd, maar het zal voorlopig blijven voortleven als een van de beste dramaseries van de Nederlandse tv. Aardige intrige, goed spel, flitsende dialogen - zij het soms een tikkeltje te tof. Pleidooi was van buitenlandse allure, ook al is New York Police Department nog iets overtuigender.

6. Ischa Meijer (RTL 5).

In januari konden we nog even genieten van Nederlands beste interviewer. Hij interviewde inmiddels niet meer dagelijks, maar 'slechts' tweemaal per week. Dat lag hem beter, want in de diepte school zijn kracht. Op de radio was hij als interviewer vaak een ruwe, onverschillige entertainer, maar de tv haalde merkwaardigerwijs het beste in hem boven. Zijn tv-interviews met Renate Rubinstein en Annie M.G. Schmidt moeten verplichte cursusstof worden voor zijn opvolgers.

7. Karel op een onbewoond eiland (AVRO).

Ontroerende documentaire van Karel van de Graaf over Jan Wolkers, met wie hij terugkeerde naar het eiland Rottumerplaat. Wolkers praatte openhartig over het verlies van zijn dochtertje. Karel van de Graaf zou minder talkshows moeten maken en meer mini-documentaires.

8. Van Kooten en De Bie's Deksel van de Desk (VPRO).

In het nieuwe seizoen zijn ze soms weer terug op het niveau van 'Keek op de Week'. Het ging moeizaam de laatste seizoenen. De krasse knarren wilden maar zelden leuke oudjes worden. Tal van bekende types - tot en met de Vieze Man - zijn nu teruggekeerd. Ik kijk er weer met plezier naar, zij het niet helemaal met het oude plezier. Niettemin: leve Gé en Arie Temmes!

9. Tussen eten en afwas (IKON).

Een te weinig bekeken praatserie van Bob Entrop en Anneke Hopmans. Simpele opzet: jongere praat met vader of moeder (of met andere jongere) in de studio. Vaak intieme, hartveroverende gesprekken.

10. Bureau Bijlmer (TROS).

Controversiële documentaire-serie van Peter de Bie en Kees Colenbrander over het politiewerk in de Bijlmer. Harde filmjournalistiek die soms iets te ver ging waar het de privacy betrof, maar die verder een onthullend en schokkend beeld gaf van de problemen die de politie in de Bijlmer krijgt voorgeschoteld.