Begrotingsconflict VS sleept zich voort

WASHINGTON, 27 DEC. Veel Amerikanen hebben het nauwelijks in de gaten en veel anderen kan het niets schelen, maar voor de twaalfde achtereenvolgende dag is vandaag een groot deel van het Amerikaanse overheidsapparaat gesloten. Musea en consulaten zijn dicht, het loket van de sociale dienst is gesloten en de meeste ministeries draaien met een minimale staf. En dat alles niet omdat de ambtenaren in de kersttijd wat extra vrije dagen hebben opgenomen, maar vanwege de slepende onenigheid tussen Congres en Witte Huis over de begroting.

Zo'n 280.000 ambtenaren zijn tijdelijk met verlof gestuurd. Zolang de president niet instemt met het Republikeinse begrotingsplan, weigert het Congres de overheid geld ter beschikking te stellen voor onder meer het uitbetalen van hun salarissen. In november moesten door hetzelfde conflict 800.000 ambtenaren thuis blijven, maar toen besloot het Congres na zes dagen dat het te gek werd: het gaf zichzelf en de regering nog een maand de tijd om het eens te worden, en in die tussentijd mochten de ambtenaren weer aan de slag. Maar toen er na die maand nog altijd geen akkoord was, werd een deel van de overheid weer platgelegd, zij het nu een kleiner deel.

Steeds meer ambtenaren houden er rekening mee dat ze dit jaar helemaal niet meer op hun werk hoeven te verschijnen, want president Clinton en de Republikeinse leiders zullen elkaar pas vrijdag weer ontmoeten om een poging te wagen het eens te worden. De ambtenaren lijken al dat verlof ondertussen niet erg te waarderen: in het verleden zijn zulke gedwongen verlofdagen altijd met terugwerkende kracht uitbetaald zodra er een akkoord over de begroting was. En de verwachting is dat dat ook nu wel weer gebeuren zal, “maar in deze tijd weet je het maar nooit”, mopperde een medewerker van het departement voor ontwikkelingssamenwerking op eerste Kerstdag. “De vorige keer heb ik nog werk mee naar huis genomen, maar deze keer vertik ik het. Het is niet leuk als er zo met je gesold wordt. Dit is een politiek spel waar wij eigenlijk niets mee te maken hebben”. De ambtenaren die niet met verlof zijn gestuurd, krijgen door de impasse hun salaris ook niet op tijd.

Omdat de grootste concentratie federale ambtenaren in de hoofdstad werkt, is Washington het zwaarst getroffen door de sluiting van het overheidsapparaat. Volgens The Washington Post is de bevolking van Washington gekwetst in zijn “collectieve trots”, en heeft de affaire een schaduw over de kerstdagen van vele stadgenoten geworpen. Ze zitten thuis en zijn gefrustreerd dat ze niet mogen werken. En ze zijn zich er maar al te zeer van bewust dat men in de rest van het land denkt: we kunnen kennelijk best met 280.000 bureaucraten minder de natie draaiende houden.

Indirect worden ook anderen door de sluiting van de overheidsdiensten getroffen: middenstanders in de buurt van regeringsgebouwen hebben nu een erg stille tijd, toeristen staan voor dichte musea en wetenschappers die uitkeken naar de gegevens van de ruimtesonde Galileo over Jupiter bemerkten dat bekendmaking daarvan door het gedwongen verlof van een deel van het NASA-personeel voor onbepaalde tijd vertraagd werd. Ook betalingen aan bedrijven die voor de overheid werken zijn opgeschort.

Even leek het er vorige week op dat president Clinton en de leiders van de Republikeinen in Huis van Afgevaardigden en Senaat, Gingrich en Dole, zoveel vertrouwen hadden in de haalbaarheid van een compromis, dat de sluiting van de overheidsdiensten ongedaan gemaakt kon worden. Dole zei woensdag in de Senaat te verwachten dat dezelfde dag nog een wetsvoorstel zou worden aangenomen waardoor de ambtenaren tijdelijk weer aan de slag konden, terwijl de politici verder zouden onderhandelen over de begroting. Maar de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden bleken daar niets voor te voelen. Ze wilden de druk op de ketel houden zolang ze niet zwart op wit hadden dat de president instemt met hun eisen: terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar, belastingverlichting, bezuinigingen op de collectieve ziektekostenverzekeringen en overdracht van bevoegdheden en fondsen voor de sociale zekerheid aan de deelstaten.

Vooral de onbuigzame Republikeinse Huis-leden die vorig jaar november voor het eerst gekozen zijn, met als programma het Contract met Amerika, beschouwen compromis min of meer als een vies woord. Ze floten hun leidsman Gingrich terug - “we zullen ons nooit, nooit, nooit overgeven”, oreerde een van hen dramatisch voor de televisiecamera's - en toonden zich ongevoelig voor de opiniepeilingen die aangeven dat de Amerikaanse bevolking hun opstelling niet waardeert. President Clinton sprong gretig in op het kennelijke meningsverschil tussen de leiding van de Republikeinen en deze “extremistische minderheid”, zoals hij hen noemde. De president ziet de waardering voor zijn opstelling als matigende kracht tegenover “de extreme voorstellen van de Republikeinen” in opiniepeilingen gestaag groeien. De Republikeinen blijven ondertussen maar hopen dat de kiezers hen uiteindelijk zullen belonen voor een evenwichtige begroting, ook als het nu lijkt alsof ze hun harde opstelling veroordelen. Die hoop spreekt ook Newt Gingrich voortdurend uit, de architect van de Republikeinse plannen die volgens de peilingen uiterst impopulair is, maar die vorige week door het weekblad Time tot man van het jaar werd uitgeroepen.

Voor de Congres-leden vrijdag de stad verlieten voor het Kerstreces, zorgden ze er overigens nog wel voor dat een wetsvoorstel werd aangenomen dat er voor zorgt dat 3,3 miljoen veteranen en nabestaanden van militairen toch hun uitkeringen krijgen. Want deze groep te bruskeren durfden zelfs de onbevreesde Republikeinse Huis-leden niet aan.

Morgen zullen de stafchef van het Witte Huis, Leon Panetta, en de voorzitters van de begrotingscommissies van Huis en Senaat, John Kasich en Pete Domenici hun besprekingen hervatten, en het gesprek voorbereiden van de president met Dole en Gingrich een dag later. Beide partijen lijken het eens over de termijn van zeven jaar om het begrotingstekort terug te dringen, maar niet over de belastingverlichting en over de grenzen die de Republikeinen willen stellen aan de groei van de uitgaven voor Medicare en Medicaid, de ziektekostenverzekering voor ouderen en die voor armen. Bovendien dreigt de president zijn veto te zullen uitspreken over de drastische hervorming van de bijstand, waar Huis en Senaat donderdag mee hebben ingestemd.