Sans rancune

Vergevingsgezindheid is geen deugd van deze tijd. Deze eigenschap verstaat zich bijvoorbeeld slecht met een waarde als assertiviteit, die juist wel als nastrevenswaardig wordt gezien. De essentie van vergeving schenken is dat de persoon wie onrecht is aangedaan met een zekere ruimhartigheid over het affront heen stapt. Voorwaarde hiervoor lijkt dat de vergeving schenkende persoon zich openlijk of in het geniep boven de ander verheven voelt. In zo'n configuratie is het makkelijker om iemand te vergeven. Je bent eerder geneigd om iets weg te wimpelen als de ander jonger of dommer is of een andere vorm van achterstand vertoont. Tussen gelijken (waarvan er in theorie veel meer zijn, omdat we in een egalitaire cultuur leven) komt die houding minder voor. Je wilt misschien wel iemand vergeven, maar die moet dan toch uitgebreid as over zijn hoofd hebben gestrooid. Anders is het ook maar net alsof je over je laat lopen. Echt vergiffenis schenken is alleen God vergund. Tussen mensen onderling blijft het een boekhoudkundige kwestie, waarbij de debets en de credits van misstappen, respectievelijk excuses zorgvuldig met elkaar in evenwicht behoren te blijven. Slaat de balans teveel naar een kant door, dan krijg je wraak of brouille of, in het andere geval, persoonlijke onderdrukking.

Sommige mensen raken minder gepikeerd door hun aangedaan onrecht dan anderen. Ze hebben zelden last van rancune, laat staan dat zij 's nachts wakker liggen om wraakexercities te beramen. Ze zijn als eenden, waar niet alles, maar wel veel langs afglijdt. Het heeft voordelen om zo'n karakterstructuur te hebben, al was het maar omdat je uitgeslapen wakker wordt.

Hoe vergevingsgezind bent u eigenlijk zelf? Bent u als de eend die zich niet van de wijs laat brengen of als de olifant die nooit een belediging vergeet?

In dit ronde-tafelspel kunt u bepalen wie van het gezelschap de meest vergevingsgezinde is. De gang van zaken is eenvoudig. Er is een spelleider en er zijn twintig vragen. Dit zijn situaties uit het dagelijkse leven, die u misschien wel eens meegemaakt heeft of waarin u zich in ieder geval kunt inleven. De spelleider leest de vragen voor en noteert de scores. Degene links naast de spelleider krijgt de eerste vraag voorgelegd, degene die daarnaast zit de tweede vraag, enzovoort de kring rond.

Omdat het erg verleideljk is om sociaal-wenselijke antwoorden te geven (natuurlijk blaft u die ober niet af die een glas rode wijn over uw jasje uitstort) is er een buffer. Bij elke vraag kunt u kiezen uit twee (soms drie) alternatieve antwoorden. Als geen van de alternatieven u aanspreekt, moet u kiezen uit twee kwaden. De rest van het gezelschap vraagt zich intussen af wat u zal antwoorden. Iedereen doet dit in stilte en schrijft zijn antwoord op een blaadje papier. Daarna kunnen de antwoorden vergeleken worden en kan er discussie plaatsvinden. U mag dan uiteraard niet meer van gedachten veranderen.

Bij elke vraag zijn er twee scores: voor het 'eigen' antwoord - dus van degene voor wie de vraag bestemd was - en voor het 'groeps'-antwoord. Over het groepsantwoord moeten de deelnemers het eens zijn, bijvoorbeeld door 'meeste stemmen gelden'. In geval van een even aantal groepsdeelnemers, moet de groep het eens worden over de keuze die de speler vermoedelijk voor zichzelf zal doen.

Als de discussie afgelopen is, schrijft de spelleider de uitslag op, leest voor hoe de uitslag geïnterpreteerd moet worden (zie pagina 2) en hoeveel punten dit heeft opgeleverd. Dit aantal noteert hij ook. Globaal zijn er vier mogelijkheden: U antwoordt als de eend, het gezelschap is het met u eens. Dit levert de hoogste score op.

U antwoordt als de eend, het gezelschap ziet u meer als olifant. Dit levert strafpunten op.

U antwoordt als de olifant, het gezelschap is het met u eens. U krijgt een paar punten voor de eerlijkheid.

U antwoordt als de olifant, het gezelschap ziet u als eend. Een merkwaardige impasse die meestal tot nul punten leidt.

Er zijn in totaal 20 vragen. Het spel kan met twee, drie, vier of vijf personen worden gespeeld. Wanneer het met z'n drieën wordt gespeeld, moet er een vraag twee keer worden gesteld, zodat je aan 21 vragen komt (deelbaar door 3). Het maakt niet uit welke vraag aan twee verschillende personen wordt gesteld, maar het is het eerlijkst als ook in tweede instantie de vraag blanco wordt beantwoord, dat wil zeggen zonder voorkennis over de scoring van de antwoorden.

Het aantal punten dat een vraag oplevert is niet steeds hetzelfde. Dat komt doordat niet elke situatie even zwaar is. Bij iets moeilijks kunt u veel verdienen (maar ook veel verliezen). Staat er iets eenvoudigs op het spel, dan is ook de inzet geringer. Soms beantwoorden de scoringen niet aan het hierboven geschetste patroon van veel punten, weinig punten, nul punten, strafpunten. Dat is de schuld van de spelbedenker, die zo haar eigen ideeën heeft over wat het zwaarst moet wegen. Spelers wordt verzocht hun eventuele boosheid over deze ingebouwde onrechtvaardigheid om te zetten in vergiffenis.

Sans rancune; Een vrolijk vergevingsgezelschapsspel

1

U cirkelt al geruime tijd met uw auto door het centrum op zoek naar een parkeerplaats. Wanneer u er eindelijk een gevonden heeft en begint aan de achterwaartse inparkeermanoeuvre, maakt een achteropkomende concurrent een snoekduik in het gat. Wat is uw reactie?

A. U rijdt weg met opgestoken middelvinger.

B. U stapt uit en probeert de ander met redelijke argumenten tot inkeer te brengen.

2

Op een reünie van uw lagere school komt u een klasgenoot tegen door wie u als kind vreselijk gepest werd. Hij reageert enthousiast, wanneer hij u ziet

informeert hoe het ermee gaat en haalt grappige herinneringen op aan vroeger. Op een gegeven moment brengt u het pesten ter sprake. Hij herinnert zich er niets van, maar lijkt wel aangeslagen door de beschuldiging. Hoe vervolgt u het gesprek?

A. U gaat er eens goed voor zitten om zijn geheugen op te frissen en schetst in felgekleurde details de vernederingen die uw deel waren.

B. U zegt: ach ja, kinderen kunnen wreed zijn, zand erover.

3

Een collega op uw werk heeft een idee van u gestolen en daarmee goede sier bij de chef gemaakt. Een promotie dreigt aan uw neus voorbij te gaan. Wat doet u?

A. Naar de chef gaan en uitleggen dat het - heus waar - uw idee was en dat uw collega een serpent is.

B. Een aantal harde schijven in de computer van uw collega wissen.

C. U zelf voor de kop slaan vanwege uw loslippigheid en u extra inspannen om iets nog veel beters te verzinnen.

4

Door wie voelt u zich het meest aangesproken als voorbeeld voor de omgang met anderen?

A. Jezus Christus

B. God de Vader

C. Donald Duck

5

Uw nieuwe buurman blijkt viool te spelen. Helaas op beginnersniveau en op ongeregelde tijden. U heeft er al eens iets van gezegd, toen u elkaar op de buitentrap tegenkwam. Hij knikte toen beleefd en mompelde een vage toezegging, maar er veranderde niets. Hoe nu verder?

A. U koopt een paar oordoppen en besluit de buurman niet meer te groeten.

B. U nodigt hem uit om een borrel te komen drinken en probeert tot afspraken over oefentijden te komen.

C. U laat uw stereotoren het gezaag overstemmen.

6

Uw broer was altijd uw moeders lieveling. Zijn hele jeugd lang werd hij voorgetrokken en verwend, vergeleken bij u. Inmiddels bent u getrouwd en staat u aan het hoofd van een florerende visconserven-fabriek, terwijl uw broer wat aanrommelt als klusjesman in een kraakpand. Uw moeder vraagt u of u uw broer niet een baantje kunt bezorgen.

A. U houdt een klinkend betoog over de valkuilen van nepotisme met veel psychodynamische uitstapjes naar het verleden.

B. U zegt dat u uw best zult doen, maar dat u niets kunt beloven.

7

U bent eens een jaar of wat geleden zonder af te zeggen weggebleven bij een groepsetentje waarvoor u uitgenodigd was door een vage kennis. U dacht: ik maak het later wel in orde, maar het kwam er niet van. Nu staat u op een borrel onverwachts oog in oog met de door u versmade gastvrouw. Hoe stelt u zich op?

A. U houdt het gesprek luchtig en neemt de eerste gelegenheid te baat om te vluchten.

B. U besluit alsnog uw excuses aan te bieden

8

Uw huisgenoot heeft de hele was roze gekleurd door een rode bloes die op de hand gewassen moet worden, in de machine te stoppen. Ook een lievelingskledingstuk van u is bedorven. Wat doet u?

A. U pepert hem (haar) deze stommiteit terdege in, totdat de woede aan beide zijden even groot is.

B. U slikt uw ergernis in omwille van de lieve vrede.

9

Een goede vriend van u wordt beroemd met een stompzinnige popsong of een fluttig boekje. Ooit wilde u samen de popmuziek of de literatuur op hun grondvesten doen schudden. Zelf koestert u nog steeds dezelfde idealen, al zijn ze onder druk van het dagelijks bestaan enigszins naar de marge gedrongen.

Uw vriend heeft het steeds over 'zijn commerciële toevalstreffer' maar dat hij van zijn plotselinge roem geniet is duidelijk. Wat is uw houding?

A. U vergeeft uw vriend zijn roem en troost uzelf met uw smetteloos blazoen.

B. U bekritiseert zijn produkten, omdat echte vrienden alles tegen elkaar moeten kunnen zeggen.

10

Wat is uw strategie voor het versturen van kerstkaarten?

A. Een vaste lijst die elk jaar uit de kast wordt gehaald, die u à l'improviste aanvult met mensen die u te binnen schieten en waar alleen iemand van geschrapt wordt in geval van overlijden.

B. U verstuurt alleen kaarten aan mensen die u er vorig jaar eentje hebben gestuurd.

11

U begaat meer door onoplettendheid dan doelbewust een misstap: u dringt in de winkel voor. U wordt afgeblaft. Wat is uw reactie?

A. U wordt boos vanwege de toon van de terechtwijzing.

B. U put zich uit in verontschuldigingen.

12

Uw beste vriend(in) staat op een feestje onbeschaamd te flirten met uw partner, die dit zich laat welgevallen. U raakt hierdoor geïrriteerd. Wat doet u?

A. U gaat erbij staan en vraagt quasi nonchalant: “Waar hebben jullie het over?”

B. U begint na afloop van het feestje een chagrijnige tirade over uw vriend(in) tegen uw partner.

13

Uw partner vergeet uw verjaardag. De dag passeert ongemerkt. Geen cadeautje, geen bloemetje, niks. Wat doet u?

A. U denkt: Ach, hij/zij heeft het druk, er zijn belangrijker dingen.

B. U zet de bokkepruik op en laat uw partner raden wat er mis is.

14

U heeft uw zich misdragende kind uit woede een klap gegeven. Die klap kwam harder aan dan de bedoeling was (niets gebroken hoor). Verontschuldigt u zich tegenover uw kind?

A. Ja B. Nee

15

Om uw bekommernis over 'het milieu' voor de verandering eens in daden om te zetten bent u gaan carpoolen met een collega van het werk. Na aanvankelijke tevredenheid over het beste beentje dat u voorzet, raakt u meer en meer ontstemd over de gang van zaken. Niet alleen moet u altijd minstens vijf minuten wachten op uw collega (het lijkt weinig, maar vijf minuten extra in bed 's ochtends is niet te versmaden), ook kletst hij u drie kwartier heen en drie kwartier terug de oren van het hoofd met volstrekt oninteressante opinies en zet hij (ook in uw auto) de verkeerde muziek op. Wat doet u?

A. U verbreekt met een smoes de lopende afspraak en keert terug naar de rust van uw eigen auto.

B. U bespreekt uw irritatie met uw carpoolgenoot en probeert tot betere afspraken te komen: bijvoorbeeld niet te laat komen, niet praten op de heenweg

de bestuurder bepaalt de muziek.

16

Een kind dat in uw huis op bezoek is breekt per ongeluk de koffiepot van uw dure servies (waarde ƒ150,-). De ouders bieden aan de schade te vergoeden. Wat is uw reactie?

A. U neemt het aanbod aan

B. U wijst het aanbod af.

17

Een familielid pleegt fraude met zijn sociale uitkering. Het is een aardige jongen, maar dit gedrag bevalt u niet. Hoe stelt u zich op?

A. Verschillende gedachten spelen door uw hoofd, waarbij 'wie zonder zonde is, werpe de eerste steen' en 'ben ik mijn broeders hoeder?' de boventoon voeren.

B. U voert een goed gesprek met hem onder het motto: dat kun je niet maken.

18

U heeft al jarenlang een goede vriendin die, zo beseft u sinds kort, het eigenlijk altijd over zichzelf en haar problemen heeft en nauwelijks geïnteresseerd is in hoe het met u gaat, althans daar nooit naar vraagt. Nu kan zij heel humoristisch en onderhoudend over zichzelf praten, zodat er altijd veel te lachen valt. Toch knaagt er iets. Onderneemt u actie?

A. Na enig twijfelen besluit u de zaak maar te laten zoals die is.

B. U attendeert haar voorzichtig op haar egocentrische manier van doen, al riskeert u daarmee mogelijk een verkoeling in de vriendschap.

19

Uw partner heeft zijn zinnen op een Grieks eiland gezet als vakantiebestemming. U heeft er weinig fiducie in, maar geeft toe, omdat hij/

zij zo enthousiast is. Bij aankomst blijkt het van tevoren betaalde hotel een armzalige rattenkast en het beloofde ongerepte strand een ordinaire gyroworstjes-braderie. Hoe vaak vertelt u uw partner: 'Ik had het je toch gezegd'?

A. nul keer

B. een keer

C. meer dan vijf keer

20

Omdat u een paar maanden in het buitenland verbleef, liet u een vriend die naar woonruimte zocht tijdelijk in uw huis wonen. Hij maakte er een varkensstal van en het kostte u een heel weekend om het vuil weg te bikken. Sindsdien heeft u hem nauwelijks nog gesproken. Op een dag komt er een persoonlijke brief voor hem met de post, zo te zien met een meisjeshandschrift.

Wat doet U?

A. U gooit de brief ongeopend in de vuilnisbak, zoals u dat ook met het eerdere (onbelangrijke) drukwerk heeft gedaan.

B. U leest de brief eerst, plakt hem met plakband weer dicht (zodat hij kan zien dat de brief geopend is geweest) en stuurt hem dan door naar z'n nieuwe adres dat hij voor u heeft achtergelaten.

Scorelijst

De score voor het 'eigen' antwoord staat als eerste genoemd. Het antwoord van de groep als tweede.

1

A - A: 5 punten.

A - B: 0 punten

B - B: 20 punten. Dit lijkt heel veel, maar je moet bijkans een heilige zijn, wil je in deze tijd, waar iedereen bang is bij een ruzie in het verkeer een mes tussen zijn ribben te krijgen, een confrontatie met een automobilist aangaan.

B - A: minus 10 punten

2

A - A: 5 punten. Hoe meer tijd u aan deze persoon besteedt, hoe meer u toch weer bij hem/haar betrokken raakt. Dit kan escaleren ten positieve (hij wentelt zich in het stof) of ten negatieve (hij sluit zich af voor uw beschuldigingen). In het eerste geval bent u haast gedwongen tot alsnog vergiffenis schenken (goh, ik wist niet dat je het thuis zo rot had). Is dat waar u op uit bent? In het tweede geval raakt u weer geschoffeerd.

A - B: 0 punten

B - B: 10 punten. U heeft het in ieder geval gezegd, dus dat bent u kwijt. Verder laat u de tegenpartij in het ongewisse hoe belangrijk dit alles was. U houdt daarmee de eer aan uzelf en de vrijheid hem weerzinwekkend te blijven vinden. Als er iets goedgemaakt moet worden, dan moet het initiatief hiertoe van de tegenpartij uitgaan. Dat werkt beter dan hem op de knieën te dwingen door hem zijn wangedrag in te wrijven.

B - A: minus 5 punten

3

C - C: 20 punten. Dit is zonder meer het beste; dat uw vrienden u zo inschatten siert u.

C - A, dan wel C - B: minus 10 punten

A - A, alsook B - B: 5 punten voor de eerlijkheid

A - B, dan wel B - A: 0 punten

A - C, dan wel B - C: 10 punten, omdat uw vrienden zoveel vertrouwen in u hebben

4

A - A: 20 punten. J.C. is nu eenmaal de man van de ene en de andere wang

B - B: 10 punten G.d.V. is streng, maar rechtvaardig - gelijk oversteken met ogen en tanden.

C - C: 5 punten. D. Duck is weliswaar een eend, maar niet een van het meest lankmoedige soort. Berucht om z'n driftaanvallen, maar misschien uiteindelijk menselijker dan die andere twee.

A - B, dan wel A - C: minus 10 punten

B - A, dan wel C - A: 5 punten

B - C, dan wel C - B: 0 punten

5

B - B: 10 punten. Wordt aangeraden in alle handboeken over 'hoe met de buren om te gaan'. Valt veel mensen zwaar (Waarom zou ik me in de buren verdiepen - ik kies mijn eigen vrienden wel uit), maar burenruzies kunnen het leven veel onaangenamer maken dan een ruzie tussen vrienden.

B - A, dan wel B - C: minus 10 punten

A - A, dan wel C - C: 5 punten

A - B, dan wel C - B: 5 punten. Een aanmoedigingscore. Uw vrienden hebben meer vertrouwen in u dan uzelf! Beschaam het niet!

A - C, dan wel C - A: 0 punten

6

A - A: 10 punten voor uw bereidheid tegen windmolens te vechten

B - B: 5 punten. U maakt zich ervan af, maar waarschijnlijk is dat wel verstandig

A - B: minus 5 punten

B - A: 0 punten

7 A - A: 5 punten

B - B: 10 punten. Ook al zal die ander u nooit meer uitnodigen (en vindt u dat waarschijnlijk wel best), het is toch netjes om even uw ongelijk te betonen.

A - B: 0 punten

B - A: minus 5 punten

8

A - A: 5 punten

B - B: 20 punten. Een ruime beloning, maar om in een bepaalde situatie juist niet het voor de hand liggende te zeggen (stommeling, hoe kon je dat nou doen) is heel moeilijk.

A - B: 0 punten

B - A: minus 5 punten

9

A - A: 10 punten. Met zelfbehoud (waaronder ook zelfbegoocheling) haalt u de angel uit de jaloezie

B - B: 5 punten. Mensen vinden het niet leuk om negatieve dingen te horen die ze al weten. Men zegt niet tegen iemand die kaal is: tjonge, wat ben jij kaal. Bovendien is opbouwende kritiek sterk aan zwaartekracht onderhevig en gaat altijd van boven naar beneden (van iemand met meer naar iemand met minder prestige). In omgekeerde richting wil het maar niet lukken.

A - B: minus 10 punten

B - A: 0 punten

10

A - A: 10 punten. Conventie plus charitas. Zo hoort het met Kerstmis

B - B: 5 punten. Maar reciprociteit is de motor van het sociaal verkeer.

A - B: 10 punten. Uw vrijgevigheid wordt aangezien voor berekening. Maar u weet zelf het beste wat u verstuurt. U krijgt toch 10 punten.

B - A: 5 punten, omdat u überhaupt een kaartje verstuurt.

11

A - A: 5 punten. Ontegenzeggelijk een menselijke reactie

B - B: 10 punten. De meest efficiënte manier om iemand de wind uit de zeilen te nemen. Binnen tien seconden is de hele winkel op uw hand.

A - B: 5 punten.

B - A: minus 5 punten

12 A - A: 10 punten. Initiatiefrijk en moedig. Flirten is geen halszaak. Misschien komt u erachter dat er helemaal niets aan de hand was en dat u weer eens spoken zag. Misschien ook bestond er wel degelijk gevaar, zodat u dit ter plekke in de kiem kon smoren louter en alleen door uw aanwezigheid.

B - B: 5 punten. Dit zijn van die moerassige gesprekken over waarnemingen, waar de aanklager gek genoeg meestal als de zwakste uit naar voren komt. Komt hij daarentegen als sterkste uit de strijd (in het geval van bijvoorbeeld ziekelijke jaloezie), dan hebben we te maken met een Pyrrhus-overwinning.

A - B: minus 5 punten

B - A: 5 punten

13

A - A: 0 punten. Dit is wel erg slapjes. Teveel meegaandheid kan u opbreken.

B - B: 10 punten. Het is een passief-agressieve houding, die in het algemeen niet tot aanbeveling strekt. U had natuurlijk uw partner willen vragen wat er aan de hand was, maar dat alternatief stond er helaas niet bij. Maar de beloning gaat toch naar deze noodsprong.

A - B: 5 punten. Toe maar, u kunt het wel, het is niet zo moeilijk als u denkt.

B - A: 10 punten. Uw vrienden zien u als een voetveeg, maar zelf weet u wel beter

14

A - A: 10 punten. Consequentheid is maar tot op zekere hoogte een deugd. Uw in de ogen van uw kind toch al oppermachtige proporties zullen niet aangetast worden door het toegeven van een foutje.

B - B: minus 10 punten. Steil en autoritair ouderschap. Scheen vroeger iedereen (zowel ouders als kinderen) zonder kleerscheuren mee weg te komen.

A - B: 5 punten

B - A: minus 5 punten

15

A - A: 5 punten. Laf maar begrijpelijk

B - B: 10 punten. U doet moeite voor de goede zaak. Altijd lofwaardig

A - B: 5 punten.

B - A: minus 5 punten

16

A - A: minus 10 punten. De gedupeerde is te snel om zijn compensatie binnen te krijgen. Dat leidt tot wrevel bij degene die z'n portemonnee moet trekken.

B - B: 10 punten. De juiste gang van zaken is dat de gedupeerde en de verantwoordelijke partij elkaar de rekening bestrijden. Meestal zal degene die de faux pas beging (in dit geval de ouders van die persoon) niet van dat voornemen af te brengen zijn. Hoe meer de gedupeerde zich verzet, hoe vasthoudender de verantwoordelijke partij zich zal betonen de schade te vergoeden. Het is dus van belang om het aanbod in eerste instantie af te wijzen, waarna op een gegeven ogenblik elegant gezwicht kan worden en iedereen tevreden is.

A - B: minus 5 punten

B - A: vijf punten.

17

A - A: 5 punten. Onverschilligheid is iets anders dan vergevingsgezindheid.

B - B: 20 punten voor het entameren van een principiële discussie. Het is heel moeilijk om een familielid direct op z'n moraal aan te spreken. Je krijgt al gauw ruzie en meestal leidt het toch nergens toe.

A - B: 0 punten

B - A: minus 5 punten

18

A - A: 10 punten. In geval van twijfel tussen humor en geestelijke diepgraverij getuigt het van inzicht in het menselijk tekort om de humor zwaarder te laten wegen.

B - B: 0 punten

A - B: 5 punten

B - A: 0 punten

19

A - A: 50 punten. Deze zelfcensuur is niet van deze wereld.

B - B: 20 punten. Heel netjes om u zo in te houden

C - C: 5 punten

A - B, dan wel A - C: minus 10 punten

B - A, dan wel C - A: 0 punten

B - C, dan wel C - B: 5 punten

20

A - A: 5 punten. Een beetje sullige vorm van wraak

B - B: 10 punten. U permitteert uzelf een kleine pesterij, maar uiteindelijk komt de boodschap ter bestemder plekke, dus dat plezier zij u gegund.

A - B: 0 punten

B - A: 5 punten