Ontplooiing

ROBERT J. STERNBERG en TODD I. LUBART: Defying the Crowd. Cultivating Creativity in a Culture of Conformity.

326 blz., The Free Press 1995, ƒ45,50

Intellectuelen generen zich niet zelden voor medemensen die hun heil zoeken in gebedsgenezing, handoplegging en andere religieuze praktijken. Toch bestaan er in de wereld van alternatief medeleven ook stromingen die, met succes, een hooggeschoold publiek aanspreken. Autogene training en Emile Ratelbands zinsbegoochelende 'tsjakka's!' zijn min of meer aanvaardbare uitwegen voor mensen die misschien wel weten dat ze zo slecht niet af zijn in het leven, maar het bijbehorend gevoel zijn kwijtgeraakt.

De psychologen Robert Sternberg en Todd Lubart richtten zich in hun Defying the Crowd juist tot deze laatste groep. Hun toon is doortrokken van de opgewekte direktheid die bij dit soort zelf-help boeken hoort. Tussen u en de volle ontplooiing van uw creativiteit, op de zaak, de universiteit, of het atelier (én het huishouden, voegen ze er goeiig aan toe), ligt alleen maar de juiste aanwending van uw intelligentie, kennis, persoonlijkheid, motivatie en omgeving, beweren Sternberg en Lubart. Een minimum van die requisieten volstaat om “goedkoop in te slaan, en duur te verkopen”, want dat is waar creativiteit volgens hen op neerkomt. De schrijvers, beiden docent aan de Universiteit van Yale, bieden enkele hoofdstukken over het psychologisch onderzoek naar het verband tussen intelligentie, motivatie en creativiteit, maar voor het overige moet de lezer het stellen met anekdotes over de tegenwerking die hun te beurt viel als ze zich niet aan het conventionele curriculum hielden. De leerzaamste passage in dit boek, dat zo nadrukkelijk een soort middenklasse non-conformisme preekt, is die waar de auteurs met een hoogleraar gedragsdeskunde door de dierentuin lopen. Als ze het hok van een masturberende aap passeren, geeft een van hen wat ideeën ten beste over het mogelijke verband tussen seks en intelligentie. Verontwaardigd betoogt de professor vervolgens dat hij weinig dingen met zekerheid weet, maar wel dat seks niets met intelligentie uitstaande heeft. Wie het echter niet om de geheimzinnige grondslagen van de menselijke scheppingsdrang is begonnen, maar om een steuntje in de rug bij het knutselen aan wat dan ook, is aan het goede adres. De auteurs komen namelijk met de even verrassende als geruststellende aanbeveling dat wie niet al te dom is, over enige kennis van zaken beschikt, en een zekere flair aan de dag legt bij zijn eerste stappen naar iets nieuws, gewoon dapper moet volhouden - ook als zijn naasten hem met verbazing bekijken. De kans dat u dan met iets originelers dan dit boek uit uw schuurtje tevoorschijn komt, is niet gering.