Middageditie, het menselijke zusje van NOVA

“We zitten in de zevende week. We hebben nu net uitzending 34 achter de rug. Vroeger deed ik een jaar over 34 uitzendingen.” Met een mengeling van verbazing en tevredenheid maakt Eric Eljon het rekensommetje. Hij is de eindredacteur van Middageditie, het nieuws- en achtergrondprogramma dat sinds begin november vijf dagen per week rond lunchtijd wordt uitgezonden op en door Nederland 3. Het is tot op heden het enige Nederland-3-programma waarin liefst vier zendgemachtigden participeren: de VARA, de VPRO, de NPS en de RVU.

Een geslaagd voorbeeld van de in brede kring als noodzakelijk ervaren samenwerking tussen de publieke omroepen? Ter redactie vraagt men zich vooral vrolijk af welke zendgemachtigde zich verantwoordelijk zal voelen voor de Kerstpakketten. Daarover heerst grote onduidelijkheid.

Donderdagochtend, tien over elf. In een der vertrekken van 'Studio Plantage', het Amsterdamse tv-complex pal naast Artis, legt een verslaggeefster de laatste hand aan haar item over de schenking van 'een Van Gogh'. Een trapje lager, in een andere kamer, is een andere verslaggever nog druk in de weer met de montage van zijn reportage over de restauratie van 'een Matisse'. “We hebben vandaag inderdaad een beetje veel kunst”, zegt een redacteur. De regisseur neemt met de cameralieden het programma door. De studiogast zit al rustig te wachten, met een kopje koffie voor zijn neus. Later in de uitzending zal hij vertellen dat prins Bernhard in politieke zin de verkeerde vriendinnen had. Er komt vandaag geen live-verbinding met Den Haag omdat de Kamer al op vakantie is. Het wordt wat iedereen noemt een 'rustige uitzending'.

Eindredacteur Eric Eljon (38), die zelf tien jaar voor de AVRO werkte, recruteerde het leeuwedeel van zijn medewerkers gelijkelijk uit de personeelsbestanden van de vier netpartner. Het werd een betrekkelijk kleine redactie van 6 verslaggevers, 13 bureauredacteuren en 3 'redactie-coördinatoren'. Eljon: “Van een bloedgroepenstrijd is hier gelukkig absoluut geen sprake. Men gaat behoorlijk collegiaal met elkaar om. Maar een verslaggever die vorig jaar nog voor Marco Polo werkte, vertoont natuurlijk een andere aanpak dan een redacteur die een paar jaar bij de VARA-radio heeft gezeten.”

Een van de redactie-coördinatoren stelt het wat scherper: “VARA-mensen gaan planmatiger te werk, ze zijn heel goed in het vooraf structuren van een gesprek of item. VPRO-mensen werken meer vanuit de losse pols, gaan er veel minder van uit dat de werkelijkheid al gedefinieerd is. Die twee bedrijfsculturen blijken vruchtbaar op elkaar in te werken.”

Eljon heeft de opdracht om een programma te maken “dat het stempel draagt van vier verschillende bakkers”. “Alle vier zendgemachtigden moeten zich in voldoende mate kunnen herkennen in het programma. Het is niet helemaal toevallig dat we met vijf presentatoren werken. Vier directeuren moeten tevreden kunnen zijn.” Middageditie wordt afwisselend gepresenteerd door Felix Meurders, Hanneke Groenteman, Harmke Pijpers, Inge Diepman en Jeroen Kramer. Eljon: “ Als Hanneke Groeteman vijf dagen per week zou gaan presenteren, dan heb ik een hoop uit te leggen. Voor het overige hebben directies de neiging om zich bij journalistieke programma's op afstand te houden. Geen enkele directie wil graag in de krant lezen dat zij zich inhoudelijk met een onafhankelijk tv-programma bemoeit.”

Momenteel trekt het lunchprogramma gemiddeld zo'n 150.000 kijkers. Eljon is vooralsnog tevreden, “al kijken er dus 14.850.000 mensen níet.” Hij hoopt op den duur boven de 200.000 uit te komen. “Ouderen, scholieren, werklozen, huisvrouwen, ga maar door. Er bestaat een flink publiek dat overdag televisie zou kunnen kijken. Wij willen die groep bedienen met een serieus journalistiek programma.”

“Hoe flauw het ook klinkt”, zegt Eljon, “we richten ons op iedereen. We weigeren ons neer te leggen bij het idee dat de overdag-kijker niet geïnteresseerd zou zijn in wat er in de wereld gebeurt. Een programma als Koffietijd sluit aan bij bepaalde behoeften van huisvrouwen. Daar is niks mis mee hoor, maar wij willen voor alles een journalistiek programma maken. Dus geen gebabbel. Wij hebben ook bewust gekozen voor géén broodjes, géén koffie, géén thee. Ik weiger ook te geloven dat je oudere kijkers andere onderwerpen zou moeten voorschotelen.”

Tegelijkertijd zou hij zich 'te elitair' vinden als hij niet een deel van die Koffietijdkijkers zou willen bereiken. “Daarom proberen we het nieuws altijd terug te brengen tot de mensen om wie het gaat.” Over de nieuwe Nabestaandenwet voerde bijvoorbeeld een weduwe het woord. “Daarmee kun je ingewikkelde onderwerpen toegankelijk maken.”

Middageditie heeft vooral oog voor mensen, daar is iedereen het ter redactie over eens. “Journalisten zijn vaak zo gespitst op het nieuws dat men de mensen erachter pleegt te vergeten”, zegt een verslaggever. “We proberen de nieuwsverhalen te verdichten tot het verhaal van één persoon”, licht een redacteur toe, “een pars pro toto met wie de kijker zich makkelijk kan identificeren. Zo hadden we vorige week een broer van een slachtoffer van de Surinaamse december-moorden.” En Eljon weer: “Het abstractievermogen van wie naar NOVA kijkt, zal door de bank genomen wat hoger liggen dan dat van degene die tussen de middag op de bank zit. NOVA laat veel deskundigen, verantwoordelijke bestuurders en ministers aan het woord. Je moet Middageditie zien als een aanvulling. Wij leggen het accent net even wat anders. Wij zijn het menselijke middagzusje van NOVA.”

Volgende week blikt Middageditie terug op wat Eljon tot de drie belangrijkste kwesties van het aflopende jaar rekent: de hausse in oorlogsherdenkingen, Ajax en de IRT-affaire. “Daarnaast besteden we de hele week aandacht aan Joegoslavië. Voor één keer hebben we een verslaggever naar het buitenland gestuurd. Hij maakt daar twee of drie portretten van het persoonlijke leven in Sarajevo, nu daar de vrede op gang komt. We richten ons dus niet op de demarcatielijnen of het NAVO-commando. Wij vragen ons af hoe het er voor staat met de gezinnen, met de relatie tussen ouders en kinderen. NOVA laat burgemeesters praten over structuren, wij laten het menselijke niveau zien.”