Verraden door de eigen geest; Obsessieve thriller van Susanna Moore

Susanna Moore: In the Cut. Uitg. Knopf, 180 blz. Prijs ƒ 39,40. De Nederlandse vertaling verschijnt eind januari bij Uitg. Prometheus.

Binnen het genre van het misdaadverhaal heeft zich de afgelopen jaren een meelijwekkend bastaardgenre ontwikkeld: de 'erotische thriller'. Te vaak heeft zo'n roman weinig spanning en veel instantseks, beschreven in een soort gevriesdroogde stijl die nergens de indruk wekt dat er ook nog zoiets als een auteur aan te pas is gekomen. Afgaande op de flaptekst van In the Cut, de roman van Susanna Moore die in de Verenigde Staten op dit moment veel literaire sensatie veroorzaakt, dacht ik even de zoveelste exponent van dit zielloze sub-genre in handen te hebben: vrouw eenzaam in grote stad, gevaarlijke seks, een paar gore lustmoorden.

Na de twee eerste zinnen van het boek wist ik beter.

De stad is New York, de vrouw naamloos. Ze is een alleenstaande lerares creative writing op een school voor kinderen die kansarm èn hoogbegaafd zijn. In haar vrije tijd houdt ze er een woordenlijst met straatidioom op na: exotische woorden en uitdrukkingen vol seks en agressie. Achter haar belangstelling voor die duistere onderwereld van de taal, zo blijkt gaandeweg uit haar eigen woorden, gaat een diepere fascinatie schuil. Heel subtiel gebruikt Moore het vertellersperpectief om te suggeren dat er nog een verhaal achter de woorden van haar lerares ligt. Langzaam maar zeker wordt de lezer zich bewust dat de vrouw zelf een witte vlek in haar eigen relaas is: wat is dit voor iemand? Overkomen al deze gruwelijke dingen haar of voelt ze zich er instinctief toe aangetrokken?

In the Cut heeft een strakke, geraffineerde en aan het einde nogal uitzinnige intrige, waarvan zo weinig mogelijk verteld mag worden. De lerares, die op Washington Square woont, loopt op een avond in een bar op zoek naar het toilet een verkeerde deur binnen en is getuige van een erotisch tafereel: een man wordt gepijpt door een vrouw met rood haar. De volgende dag blijkt die vrouw op een beestachtige manier vermoord. Twee politiemannen beginnen de lerares vragen te stellen. De dreiging neemt toe: iemand laat vreemde boodschappen voor haar achter, ze wordt 's nachts alleen op straat aangevallen, een onberekenbare student dringt zich aan haar op. De lerares denkt in Malloy, een van de twee agenten, de man uit de bar te herkennen. In plaats van hem te ontwijken, geeft ze zich over aan ruige, ruwe seks met hem. De afloop van het verhaal heeft de vorm van een heuse ontknoping, waarvan ik alleen kan zeggen dat hij gruwelijker is dan ik had kunnen bedenken.

Wat de vorm betreft, zou je kunnen stellen dat In the Cut nogal gelikt is, hier en daar gratuit zelfs; een bloedstollende, knappe thriller over een bedreigde vrouw en dat platste van alle literaire fenomenen: de seriemoordenaar. Moore schrijft beter dan Bret Easton Ellis; een kale, strakke, ironische stijl, gespannen als een stalen veer. En juist omdat deze roman zo goed geschreven is, en Moores zinnen zo suggestief zijn, ben je als lezer voortdurend op je hoede. Dient al die dreiging, al die gruwel er niet alleen toe om je een goedkoop soort opwinding te bezorgen, je aangenaam masochistisch angst aan te jagen?

Nee, tenminste niet alleen. Moore gaat veel verder. Het lukt haar gestalte te geven aan een wereld waarin alles en iedereen van elkaar vervreemd is, een claustrofobische wereld waarin de taal zelf ondoorgrondelijk en dreigend is geworden en de taal van het lichaam levensgevaarlijk. Dàt maakt haar boek werkelijk schokkend; de vertelster, de lerares, blijkt geen greep op haar eigen verhaal te hebben. Niet alleen haar omgeving bedreigt haar, ze wordt ook verraden door haar eigen geest en lichaam. Gelukkig ontbeert In the Cut het gemakzuchtige moralisme van Judith Rossners Looking for Mister Goodbar, die bestseller uit de late jaren zeventig over een vrouw op zoek naar gevaarlijke seks in de grote stad. Daardoor kan ook de lezer in Moores roman niet op een veilige afstand blijven: de angstige fascinaties en obsessies van de vertelster zijn er te herkenbaar voor, de seks is te indringend.

In the Cut is van begin tot eind doortrokken van een heftige, bijna gretige doodsdrift. De naamloze lerares, die je eerst alleen als slachtoffer wilt zien, blijkt uiteindelijk wel degelijk thuis te horen in de wereld die haar kwetsbare lichaam bedreigt. Ontsnappen is voor haar onmogelijk en dat besef wordt erdoor Moore aan het eind van In the Cut met mokerslagen ingehamerd. Het gedreun klinkt nog na in mijn hoofd.