Het rozevingerige verleden; New-Yorkse kerstvertelling van Oscar Hijuelos

Oscar Hijuelos: Mr. Ives' Christmas. Uitg. HarperCollins, 248 blz. Prijs ƒ 45,30 (geb.).

Sentiment, liefde, vergeving en een wolkje sneeuw - dat zijn sinds Dickens de standaardingrediënten van een geslaagd kerstverhaal. De Cubaans-Amerikaanse schrijver Oscar Hijuelos, bekend van Mambo Kings Play Songs of Love, heeft ze allemaal verwerkt in zijn nieuwe roman. Maar anders dan veel van zijn voorgangers beperkte Hijuelos zich niet tot de stichtende gebeurtenissen van één kerstavond of -dag. Zijn Mr. Ives' Christmas beslaat meer dan een halve eeuw en gaat over een man voor wie de beslissende momenten van het leven (verliefdheid, dood) zich toevallig altijd rondom Kerstmis afspelen.

Edward Ives is - heel Dickensiaans - een wees die is opgegroeid in Spanish Harlem in New York en daar ook het grootste deel van zijn leven is blijven wonen. Hij is maatschappelijk geslaagd, als reclametekenaar bij een grote firma, maar gebroken in zijn persoonlijk leven door de dood van zijn zoon Robert, die tijdens de advent van 1967 op de trappen van een kerk is neergeschoten. Het kost Mr. Ives meer dan twintig jaar om zich enigszins over deze tragedie heen te zetten; uiteindelijk verzoent hij zich op een woensdag voor kerst zelfs met de moordenaar, een jonge Puertoricaan die zijn leven gebeterd lijkt te hebben.

Hijuelos beschrijft Mr. Ives als een sympathieke liberaal die zich inzet voor de verloederde buurt waarin hij tegen beter weten blijft wonen. Zolang alles goed gaat in zijn leven is hij een moderne heilige, een diep-religieus katholiek die op de hoek van Madison Avenue en de 41ste Straat zelfs een heus visioen krijgt. Na de dood van zijn zoon sluit hij zich af van zijn vrouw, en zwelgt hij, zoals veel andere romanfiguren van Hijuelos, in melancholie: 'The days would go by, Ives occupied by his work, the evenings desperately lonely. He would have a drink or two, put on some upstate public radio station that played 1940s music (-) and suffer in the wondrous agony of memory.'

In vergelijking met Hijuelos' vorige boek, de tjokvolle familieroman The Fourteen Sisters of Emilio Montez O'Brien (1993), gebeurt er in Mr. Ives' Christmas afgezien van de moord-bij-vergissing op Robert weinig spectaculairs. Maar Hijuelos heeft geen onverwachte plotwendingen nodig om een memorabele roman te schrijven. Zijn fort is het overbrengen van gevoel en sfeer, op zo'n manier dat niet alleen de personages tot leven komen, maar ook de straten, kantoren en appartementen die ze bevolken. Met precies de juiste dosis sentiment beschrijft hij Mr. Ives' mijmeringen over het rozevingerige verleden: allesverterend verliefd zijn, feesten met je vrienden, de wereld veroveren met je werk, kerstcadeautjes kopen voor je kinderen in de versierde warenhuizen van besneeuwd Manhattan.

Wat Mr. Ives' Christmas tot meer maakt dan een roerend verhaal is de lichte, elegante stijl van Hijuelos. Zijn lange zinnen, bezaaid met komma's en expressieve bijvoeglijke naamwoorden, gaan niet ten koste van het tempo; de voor hem zo kenmerkende alinea's tussen haakjes (met anekdotes en associaties van de personages) maken de hoofdstukken extra levendig. Net als in Hijuelos' vorige boeken wordt het leven van de hoofdpersoon op een indirecte manier, met een minimum aan dialoog, verteld, zonder dat het ooit bloedeloos wordt. Een goed voorbeeld is de passage waarin Mr. Ives zijn oude, zieke baas in het ziekenhuis opzoekt, 'talking to him about normal things, and reminiscing about the old days when they had to figure out inventive methods to present products like Murphy beds and laxatives and my, my, how the time had passed.'

Vooral dit onnadrukkelijk toegevoegde 'my, my, how the time had passed' is typisch Hijuelos. Mr. Ives' Christmas mag dan een kerstvertelling zijn, met genoeg humanisme en emotioneel contrast om Frank Capra jaloers te maken - het is in de eerste plaats een studie in nostalgie. Dat maakt het tot een winterboek dat ook lang na de kerstdagen nog het lezen waard is.