FUT voor noodlijdend Fokker

ROTTERDAM, 22 DEC. De gelederen zijn weer gesloten. Fokker is er op de valreep van het jaar in geslaagd het eens te worden met de vakbonden over een pakket maatregelen dat tot doel heeft de loonkosten van de vliegtuigbouwer structureel met een procent of tien te verlagen. Die verlaging past in het grotere geheel van ingrepen om het zwaar verlieslijdende bedrijf weer gezond te maken. Lang heeft het er naar uitgezien dat de in het recente verleden al zwaar beproefde Fokker- medewerkers niet nog eens bereid waren tot het brengen van offers. Het overleg met de bonden verliep aanvankelijk uitermate stroef en raakte enkele maanden geleden in een totale impasse. Fokker had eerst dan ook veel meer op het verlanglijstje staan dan nu is gerealiseerd. De nieuwe directeur personeel en organisatie J.D. Fousert wilde eigenlijk toe naar een á la carte-systeem van arbeidsvoorwaarden, een systeem waarbij werknemers veel meer hun arbeidsvoorwaarden, binnen bepaalde grenzen, individueel konden kiezen. Minder betutteling, maar ook meer verantwoordelijkheid voor de medewerkers die in dat geval “op resultaat zouden worden afgerekend”. Fokker heeft deze ambitieuze doelstelling niet kunnen realiseren. Weliswaar sprak het á la carte-idee de bonden tot op zekere hoogte wel aan maar zij hadden andere prioriteiten. Voor de bonden was het zaak eerst te voorkomen dat het al gedecimeerde Fokker-personeel nog eens zwaar in de portemonnee werd gepakt, dat de werkweek terugging naar 40 uur en dat de Vut-regeling te drastisch zou worden afgebroken. In die opzet is de vakbeweging, blijkens het nu gesloten principe-akkoord, redelijk geslaagd. Er is weliswaar sprake van verslechterde arbeidsvoorwaarden maar dat vinden de bondsbestuurders, gezien de staat van ontreddering waarin Fokker verkeert, nog acceptabel.

Om het eens te kunnen worden moest wel een ander offer worden gebracht: Fokker verlaat - voorlopig voor een periode van vier jaar - de CAO voor de metaalindustrie. Vier jaar lang behoort de vliegtuigbouw- en reparatie dus eigenlijk niet tot de metaal- en elektrotechnische industrie. Een besluit waarmee de branche-organisatie FME in Zoetermeer gezien de precedent-werking die het besluit kan hebben, niet erg blij is. Als er meer bedrijven volgen - en ook een onderneming als Stork denkt na over een eigen CAO - dreigt op termijn een uitholling van de metaal-CAO.

Maar de stap van Fokker is minder ingrijpend dan zij lijkt: de CAO-grootmetaal zal volgens de afspraak met de bonden op het punt van de arbeidsvoorwaarden, inclusief eventuele loonsverhogingen, normaal worden gevolgd. Er komt geen eigen Fokker-CAO. Fokker schrapt wel de regeling (SUM) die daarvoor in de grootmetaal geldt. Dat systeem, gebaseerd op een omslagstelsel, wordt te duur en staat sowieso onder druk. Bij de vliegtuigbouwer komt er een eigen FUT-regeling op basis van kapitaaldekking voor in de plaats. De werknemers moeten daarin zelf de meeste premie opbrengen om een pré-pensioen op te bouwen.

De Fut-operatie levert Fokker volgens de berekeningen op termijn 4,6 procent loonkostenbesparing op, de rest moet voornamelijk komen van een 'flexregeling' een systeem dat werknemers een grotere vrijheid biedt bij het bepalen van de eigen werktijden. De besparing zit hem in minder overwerk, minder inlenen van personeel en een betere totale efficiency. Deze maatregelen moeten volgens Fokker ook een procent of 4 opleveren. De beoogde 10 procent wordt dan bereikt met wat kleinere ingrepen zoals het inleveren per 1 januari van in 1994 ingevoerde extra roostervrije dagen.

Bij Fokker is zo langzamerhand tot op het bot bezuinigd. Volgens de lopende saneringsplannen zal het personeelsbestand over enige tijd zijn gehalveerd vergeleken met de 13.500 mensen die het bedrijf in 1991 in dienst had. Alles en iedereen, van personeel tot toeleverancier, is uitgekleed. Aan het verder verbeteren van de effciency is al veel gebeurd: de bouwtijd van een vliegtuig is teruggebracht van 30 tot slechts 9 maanden. De dreiging van een arbeidsconflict is uit de lucht. Nu is de beurt aan minister Wijers en DASA om Fokker erin te houden.

    • Ben Greif