Een nep-koe bij de vijver; Valse Jip en Janneke-tekeningen op de veiling

“Kijk, Jip en Janneke!” riep mijn dochter Femke uit. We waren op een kijkdag van de Oprechte Veiling in Haarlem. Tussen honderden schilderijen, kasten, stoelen, muziekinstrumenten, koperen kolenkitten, boeken, meubels en vogelkooitjes ontdekte ze twee aquarellen met Jip en Janneke erop, getekend door Fiep Westendorp. Op de eerste afbeelding gaan Jip en Janneke trouwen; Jip heeft een rode ballon in de hand, vogeltjes vliegen kwetterend in de lucht met balonnen of een bloem in hun snavel en Janneke heeft een lange blauwe sleep aan haar bruidsjurk. De tweede prent laat het onafscheidelijke vriendje en vriendinnetje zien spetterend in het water van een vijver, een koe met licht- en donkerrode vlekken kijkt verbaasd toe.

Mijn dochter wilde de twee kleurrijke, feestelijke Jip en Janneke's meteen meenemen voor haar slaapkamer, maar dat kan op een kijkdag niet. Daar kun je alleen bekijken wat je een paar dagen later op de veiling wilt kopen. Op een veiling ben je nooit de enige die koopt, er zijn altijd meer liefhebbers. Wie het meeste geld biedt, is de gelukkige nieuwe eigenaar. Je steekt een hand omhoog of houdt een bordje met een nummer erop in het zicht van de veilingmeester. Hij noemt de bedragen, totdat er één bieder over blijft. Dan slaat hij met een hamer op de lessenaar en is de verkoop beklonken.

Het was spannend, die veilingochtend. Er waren schoolkinderen met hun ouders gekomen, allemaal voor Jip en Janneke. Zij staken een vinger omhoog, ik deed hetzelfde. We begonnen bij honderd gulden, toen honderdvijftig, tweehonderd, tweehonderdvijftig, driehonderd enzovoort. Er waren steeds minder vingers in de lucht. Totdat ik de mijne het langst in de hoogte hield en ik de opgewekt naar huis ging met de beide Jip en Janneke's.

Femke was dan wel het gelukkigste meisje van de wereld, voor mij kreeg het avontuur nog een akelig staartje. Niet veel later zag ik bij een ander veilinggebouw, De Eland in Amsterdam, weer een Jip en Janneke: opnieuw gingen ze trouwen, met dezelfde balonnen in de lucht en dezelfde vrolijke vogeltjes. Dat kan natuurlijk niet. Tekenares Fiep Westendorp maakte voor de verhalen van Annie M.G. Schmidt maar één aquarel, het origineel, dat vervolgens in de boeken werd afgedrukt, net zo vaak als nodig is. Op de afbeelding was een stickertje geplakt, 'vals' stond erop. Niet dat Jip en Janneke vals zijn, wel dat de tekeningen helemaal niet door Fiep Westendorp waren getekend maar door iemand anders heel nauwkeurig en bijna gelijkend waren nagemaakt. In de wereld van de kunst worden veel beroemde schilderijen nagemaakt en bij veilinghuizen voor echt verkocht. Daar kun je als vervalser veel geld mee verdienen. Eerlijk is het niet. Stel dat je denkt een echte Van Gogh aan de muur te hebben en het is gewoon door iemand nageschilderd!

Misschien hadden jullie meteen gezien dat ze niet echt waren, Femke en ik niet. Pas als je het origineel naast de vervalsing legt, zie je de verschillen. De gezichtjes van Jip en Janneke zijn te grof, net of ze niet fijntjes met Oostindische inkt zijn getekend maar geboetseerd van modder. Ook de koe is niet een echte Jip en Janneke-koe. Zijn kop houdt hij schever en de vlekken op de rug zijn anders. En van de tekenares Fiep Westendorp weet ik inmiddels dat zij nooit haar tekeningen verkoopt of naar een veiling brengt.

Van een schilderij op een veiling weet je nooit waar het vandaan komt. Het enige wat we nu weten is dat er iemand heel nauwkeurig de tekeningen uit Jip en Janneke nabootst, ze met blauwe en rode en groene verf inkleurt en ze naar een veilinghuis brengt om ze te verkopen alsof ze echt zijn. Er werd bij De Eland driehonderd gulden betaald. Dat is een mooie winst voor iets dat je niet zelf hebt verzonnen, maar gewoon van een ander hebt gestolen. Het is dus oppassen op kijkdagen, want er verschijnen vast en zeker veel meer valse Jip en Janneke's. Ga dus maar niet voor veel geld bieden.

De veiling in Haarlem heet Oprechte Veiling. Ze zeggen daar dat: “Wie eenmaal gaat gaat andermaal terug.” Dat doen Femke en ik toch niet. Intussen hangen de twee afbeeldingen netjes aan de muur, want terugbrengen kan niet en om ze weg te gooien is ook jammer. Want we zijn wel gehecht geraakt aan Jip en Janneke die zich hebben verkleed als bruidspaar en die in een vijver spelen, onder het oog van een koe die Fiep Westendorp nooit heeft getekend.

    • Kester Freriks