Emmers vol zorg en aandacht

De oorkonde hangt ingelijst in de gang. De 10.000 gulden staan nog op de bank. Cees Zuidervaart van De Splitsing in Emmen, een onderwijsproject voor leerplichtige jongeren die voortijdig de school hebben verlaten, glimt van trots dat ze met 'dit hok vol problemen' de Willem Arntszprijs hebben gewonnen.

Dit jaar keek de jury van deze prijs, bedoeld voor projecten in de gezondheidszorg, het welzijnswerk of de maatschappelijke dienstverlening, vooral naar initiatieven waar een 'zekere mate van drang of dwang' wordt uitgeoefend. 'Of je wilt of niet', was het thema. De Splitsing, achteraf gelegen tussen de brandweerkazerne en de sportvelden aan de rand van Emmen, geeft daar volgens de jury het beste uitdrukking aan. De aanpak getuigt van 'vindingrijkheid en visie' en biedt deze moeilijke groep jongeren 'zorg op maat'.

Zelf vinden ze het op De Splitsing met die drang en dwang nogal meevallen. 'Het dwingen en sturen zit 'm vooral in onze uitstraling', zegt Cees Zuidervaart, de projectmanager van De Splitsing. 'Wij nemen deze jongeren serieus, ze kunnen hier emmers vol zorg en aandacht krijgen en ze kunnen altijd op ons rekenen. Maar dan verwachten we ook dat zij ons serieus nemen.'

Ze moeten bijvoorbeeld altijd aanwezig zijn. 's Morgens om half negen als leerlingen en team gezamenlijk koffie drinken in de kantine wordt er met een computeruitdraai gecontroleerd of iedereen er is. Dat kan per dag verschillen want van de 52 leerlingen zijn sommige op stage en andere komen niet elke dag omdat ze nog gedeeltelijk leerplichtig zijn.

'Wie er niet is wordt onmiddellijk gebeld', zo legt medewerkster Petra Eugelink uit. 'Komt er geen bevredigend antwoord dan pakken we onze bus en rijden we er meteen naar toe.' Regelmatig worden leerlingen van De Splitsing door medewerkers uit hun bed geplukt en mee naar school genomen. 'Een beetje ziek kennen we hier niet', aldus Zuidervaart. Fysiek en verbaal geweld, messen en drugs worden niet geaccepteerd en zonodig bestraft met een dag schorsing. 'Dat klinkt paradoxaal voor deze groep jongeren', erkent Zuidervaart, die zich in het begin ook afvroeg of dat nu de juiste sanctie is voor uitvallers, 'maar het helpt, want ze komen hier graag naar toe en ze weten dat dit hun laatste kans is.'

Tien jaar geleden startte De Splitsing als opvang voor een groep leerplichtige woonwagenjongeren die zich zelden op school vertoonde. Die zien ze nog maar zelden op het project, de populatie is tegenwoordig veel breder. De deelnemers komen van alle scholen uit de wijde omtrek, zowel uit het algemeen vormend als uit het beroepsonderwijs. De grootste groep uitvallers, 66 procent, zit op het niveau van het voorbereidend beroepsonderwijs (VBO). Ruim eenderde heeft na de basisschool al twee scholen afgewerkt, vijftien procent zelfs drie of meer scholen.

De problemen waarmee deze jongeren worstelen zijn niet gering. Zuidervaart heeft ze allemaal keurig in kaart gebracht en als hij het positief formuleert kan hij zeggen dat de helft niet met politie of justitie in aanraking is geweest. Van de ouders kampt ruim twaalf procent met alcoholproblemen, bij negentien procent is agressie een probleem, twaalf procent heeft psychiatrische klachten, bij vijf procent speelt mishandeling of seksueel misbruik.

Soms kunnen leerlingen niet naar school komen omdat er geen geld is voor vervoer. De medewerkers van De Splitsing regelen dan via de Sociale Dienst strippenkaarten of treinabonnementen. 'Ik vind het soms een wonder dat deze jongeren het nog zo lang in het regulier onderwijs hebben volgehouden', oordeelt Zuidervaart na het tonen van deze percentages. 'Scholen doen over het algemeen erg hun best om deze leerlingen binnenboort te houden', meent Eugelink, 'als wij die jongeren binnenkrijgen is het goed mis.'

De eerste acht weken komen de leerlingen, die meestal via de leerplichtambtenaar of de school worden verwezen, in een diagnosegroep terecht. Daar wordt bekeken wat hun problemen zijn en of ze via De Splitsing redelijkerwijs terug kunnen naar school of door kunnen stromen naar een baan. Zo nodig wordt er extra hulp georganiseerd van Riagg of Maatschappelijk Werk.

De Splitsing beschikt over een indrukwekkend regionaal netwerk van instanties die aanvullende hulp kunnen bieden. 'Als onze armen te kort zijn voor de problemen dan verwijzen we door naar het onderwijs voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen (ZMOK) of naar een internaat', zegt Zuidervaart.

De groepen bestaan uit maximaal acht leerlingen en de vakken zijn afgestemd op het toekomstperspectief van de jongeren. Dat kan liggen in het regulier onderwijs of op de arbeidsmarkt. Iedereen volgt de vakken nederlands, rekenen, wereldoriëntatie, sport, engels, sociale vaardigheden en persoonlijke- en maatschappelijke vorming. Daarnaast biedt De Splitsing ook beroepsgerichte vakken zoals metaal, houtbewerking, uiterlijke verzorging, autotechniek en koken.

Jo (16) vertelt in onvervalst Drents dat hij al enige scholen had afgewerkt voordat hij vorig voorjaar op De Splitsing terecht kwam. Twee dagen komt hij naar het project. Eén dag per week werkt hij op de kermis waar hij de zweefmolen opbouwt en afbreekt. 'Liever was ik autospuiter', zegt Jo die volgens eigen zeggen tussen de auto's is opgegroeid, 'maar de diploma's zijn voor mij te moeilijk.' Op school had hij het gevoel dat hij aan zijn lot werd overgelaten. 'Hier op De Splitsing is het alsof je thuis bent, ze hebben meer begrip en ze praten met je.'

Thea (17) heeft inmiddels wel met de nodige inspanning haar VBO-diploma gehaald, maar ze is nog partieel leerplichtig en ze weigerde pertinent nog langer naar school te gaan. De Splitsing heeft samen met haar een stageplek geregeld in een bejaardenhuis. Daarnaast volgt ze nog twee dagen lessen op het project. Tegen de tijd dat ze niet meer naar school hoeft volgens de wet, hoopt ze een echte baan te hebben. Het maakt haar niet veel uit waar.

'De individuele aandacht die wij onze leerlingen kunnen bieden, dat kan gewoon niet in het reguliere onderwijs', zegt Eugelink. 'Zo'n kleinschalig project als dit zal altijd nodig zijn.'

De betrokkenheid die de medewerkers van De Splitsing aan de dag leggen voor hun leerlingen werkt echt, zo laten de cijfers zien: 42 procent van de deelnemers gaat terug naar school. 20 procent vindt via stages of de leerwerkplaats een baan, 16 procent komt in het Jeugdwerk Garantieplan terecht en 4 procent gaat naar een internaat.

Voor 16 procent van de deelnemers zijn zelfs de emmers vol zorg en aandacht die De Splitsing biedt geen oplossing. Ze verdwijnen uit het zicht.