Buren van Amsterdam genieten van nieuwe vrijheid

AMSTERDAM, 21 DEC. Zal er ooit nog een provincie Amsterdam komen? Het lijkt er niet meer op. Met de gisteren gepresenteerde 'visie' van het college van B en W van de hoofdstad liggen de standpunten van alle betrokkenen uit de regio op tafel. En ze willen voorlopig geen overkoepelend bestuur.

De overheersende houding is er een van 'we zien wel'. Of ze het nu 'groeimodel' noemen, zoals de Amsterdamse PvdA, 'flexibele samenwerking', zoals burgemeester Van Houwelingen van de Haarlemmermeer, of 'probleemgerichte aanpak', zoals Gedeputeerde Staten van Noord-Holland: ze bedoelen allemaal dat de gemeenten zelf en per geval moeten uitmaken met wie en hoeveel ze willen samenwerken.

Alleen Amsterdam schetst in zijn visie nog het toekomstbeeld van een overkoepelend bestuur, dat nu nog regiobestuur heet. “Uiterlijk in het jaar 2002 zal een volwaardig en direct gekozen regionaal bestuur zijn ingericht.” Waarom zo'n bestuur in 1998 niet zou kunnen worden ingesteld (zoals oorspronkelijk de bedoeling was) en vier jaar later plotseling wel, kon de Amsterdamse wethouder G. ter Horst gisteren niet helemaal duidelijk maken. “Dan hebben we meer tijd om aan elkaar te wennen.” De randgemeenten klonken in hun eerste reacties nauwelijks overtuigd.

Burgemeester T. van Dam van Purmerend is het eens met “de Amsterdamse standpunten tot en met punt 4”. Het daaropvolgende gaat over het bestuur. “Punt 5 is een fors obstakel. Ze hebben het woord 'stadsprovincie' zorgvuldig gemeden, maar volgens mij is het gewoon het oude model, alleen dan zonder opsplitsing van Amsterdam. En dat is voor ons onaanvaardbaar.” Zijn collega van Haarlemmermeer is al even stellig. “Als 'regioprovincie' een ander woord is voor 'stadsprovincie', doen wij niet mee.”

De buren van Amsterdam genieten van de nieuwe vrijheid om hun eigen plan te trekken. Tot 17 mei dit jaar leek de regio nog af te koersen op een door het kabinet gewenste stadsprovincie, waarbij de hoofdstad zichzelf zou opsplitsen in 16 deelgemeenten om haar eigen macht te breken. Een referendum onder de Amsterdamse bevolking heeft die mogelijkheid verijdeld. Sindsdien hebben alle gemeenten om het hardst geroepen dat ze willen samenwerken, maar dan zonder bestuur boven hun hoofd.

Daar zijn goede inhoudelijke redenen voor. Wethouder G. ter Horst wees op het gebrek aan democratische controle bij de huidige samenwerking tussen gemeenten. Daar zou een direct gekozen regiobestuur in voorzien. Maar ze voegde eraan toe dat Amsterdam ook een belangrijke strategische reden heeft om uitzicht te bieden op een regiobestuur. De hoofdstad heeft de plannen voor de stadsprovincie immers zelf doorkruist met haar referendum en voelt zich verplicht met een redelijk alternatief te komen - voordat het kabinet alsnog het model van de stadsprovincie oplegt.

Staatssecretaris Van de Vondervoort (binnenlandse zaken) noemde het gisteren meteen 'positief' dat Amsterdam zelf aangeeft dat er een regionaal bestuur moet komen. Maar ze zal ongetwijfeld de onderstroom in alle reacties hebben begrepen. En inzien dat het moeilijk is de huidige ROA-gemeenten te overtuigen van de noodzaak tot een reorganisatie die ze zelf niet wensen. Het departement kon in 1993 ook geen argument bedenken om Almere te verhinderen uit de ROA te stappen. Bestuurlijke reorganisatie blijft moeilijk te verkopen.

    • Bas Blokker