Bijzondere kleine etiketten

Uitgelezen boeken, jaargang 6, nummer 1, 40 pp. ƒ 17,50

Al iets meer gevestigd dan de Smalle, maar toch ook redelijk marginaal is Uitgelezen boeken, katern voor boekverkopers en boekenkopers. Het is het onregelmatig, maar toch steeds weer verschijnende visitekaartje van de Amsterdamse uitgeverij van typografische boeken De Buitenkant. Het eerste nummer verscheen begin jaren tachtig. Een kleine vijftien jaar later is men bij jaargang 6 aangeland. Het eerste nummer van die jaargang werd onlangs op de Beurs voor Kleine Uitgevers in Paradiso gepresenteerd.

Eerdere nummers gingen over de antiquaar Louis Putman, de boekhandelaar Leo Lezer, de schrijfster Alie Smeding of de journaliste Mary Pos. Het tijdschrift is altijd met zorg gemaakt, meestal rijk geïllustreerd en altijd voorzien van inlegvellen of andere toegevoegde verrassingen. Zo bevat het jongste nummer een aantal boekenleggers van uitgevers en boekhandels en één origineel boekhandelsetiketje. Want Uitgelezen boeken gaat dit keer over al dat soort toevoegingen van uitgeverijen en boekhandels aan de boeken die ze verkopen.

Basis voor de inhoud is de verzameling van Frank Divendal. Van de boekhandelsetiketjes, die vooral vroeger door boekhandels aan de binnenkant van het voorplat werden geplakt, bezit hij er 7.000 verschillende uit alle delen van de wereld. Die minuscule visitekaartjes van de boekhandelaar ontstonden ruim twee eeuwen geleden, werden het meest gebruikt rond de laatste eeuwwisseling en verdwenen vrijwel geheel in de jaren vijftig en zestig. Vrijwel, maar niet helemaal, want er zijn kennelijk nog enkele boekhandels die ze gebruiken.

Boeken die nu nog zo'n etiketje dragen krijgen daardoor iets bijzonders, maar vroeger keek men er niet van op. Terwijl er van die ene of anderhalve centimeter toch heel wat werk werd gemaakt. De kleurige etiketjes waren er in boekvorm, rond, ovaal of in waaiervorm, met kartelrand of schuine hoek. Op het kleine oppervlak wist men op typografisch verantwoorde wijze naam, adres telefoonnummer en specialisme van de betrokken boekhandel te vermelden. Andere droegen slechts de naam van de handelaar en een bijpassend tekeningetje, zoals het paard dat wordt gekamd op het etiketje van boekhandel Roskam uit Amsterdam.

Zeker zo gevarieerd is Divendals collectie bladwijzers van boekhandels en uitgevers. Ook daarvan zijn er tientallen afgedrukt, van de geweven boekeleggers van halverwege de vorige eeuw tot de jongste, door kunstenaars getekende leggers voor jubilerende boekhandels aan toe. Divendals begeleidende tekst is voornamelijk beschrijvend en daardoor wat aan de droge kant. Maar dat wordt ruimschoots goedgemaakt door de vele afwisselende illustraties.