Banken in beroering

“Een historische vergissing”. Zo omschreef menigeen in de bancaire wereld de gescheiden betalingscircuits van enerzijds de gezamenlijke banken en anderzijds van de Postbank. Wie een pasje van de Postbank bezit heeft geen toegang tot de geldautomaten van de andere banken en vice versa. De deze week aangekondigde chipkaart van de Postbank en PTT Telecom doet oude tijden herleven.

De stap van de Postbank (onderdeel van ING) is een klap in het gezicht van het bankenfront, in de gedaante van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), dat er alles aan doet het betalingsverkeer als exclusief domein van de banken te behouden. Wat destijds misliep door het ontstaan van verschillende betalingsnetwerken, mocht niet nog eens gebeuren. Nieuwe technologieën en beter overleg zouden dat voorkomen. Het paradepaardje van de gezamenlijke banken (inclusief renegaat Postbank) en hun organisatie voor hetbetalingsverkeer Interpay heette de chipknip, een plastic kaartje voorzien van een chip, die in oktober met veel tamtam werd gepresenteerd.

Deze elektronische portemonnaie hebben de banken ontworpen voor kleine betalingen. Een uitkomst voor detaillisten, zo zeiden de banken, want vanaf nu is niet voor elke betaling bij een winkel een dure online-verbinding met de computer van de banken nodig. De chipknip wordt namelijk zo nu en dan opgeladen in een automaat, en werkt verder als een telefoonkaart waarbij na elke betaling het bedrag van de kaart wordt afgeschreven.

De detailhandel bleek echter helemaal niet tevreden over het nieuwe door de bank naar voren geschoven plastic. In Arnhem - waar de chipknip in oktober werd geïntroduceerd als opmaat voor landelijke invoering - kunnen klanten met hun elektronische portemonnaie niet terecht bij supermarkten van Albert Heijn, of winkelketens van KBB (zoals Hema) of Vendex (V&D). De grote detaillisten bleken geen kaart te willen die enkel geschikt is om betalingen te doen en die bovendien nog eens het exclusieve domein is van banken. Zij zien tal van mogelijkheden om klanten via dezelfde kaart mee te laten doen aan eigen spaaracties. Bovendien kan de winkelier dezelfde kaart gebruiken voor het vergaren van zeer kostbare informatie, namelijk die over het koopgedrag van hun klanten. Toepassingen waaraan de bankiers hun elektronische speeltje niet wilden verkwanselen.

Alle bankiers? Neen. Eén denkt er anders over en sloeg deze week dus een groot gat in het zorgvuldig opgebouwde bankenfront: de Postbank. De ironie wil dat het Postbank- en ING-bestuurder M. Minderhoud was die nog geen twee maanden geleden de eerste chipknip van de gezamenlijke banken in Arnhem overhandigde aan president W. Duisenberg van de Nederlandsche Bank. Dezelfde Minderhoud droeg die chipkaart maandag in zekere zin al weer ten grave toen hij samen met zijn collega drs. B. Verwaayen van PTT Telecom zijn nieuwste chipkaart aan het publiek presenteerde. Ze hadden goed geluisterd naar de kritiek van de detailhandel. Deze kaart wordt niet alleen geschikt voor betalingen en telefonie, zo zeiden de geestelijke vaders, maar ook voor toepassingen als openbaar vervoer en spaaracties van winkeliers. Minderhoud liet Verwaayen de meest venijnige opmerking te maken: “Onze chipkaart is een prachtige opvolger voor Arnhem.” En dat terwijl die chipknip van de banken nog niet eens echt is ingevoerd.

Het knarsetanden van de bankiers was van verre te horen. Interpay zei op elke gestelde vraag “geen commentaar”. En de Rabobank gaf ruiterlijk toe allerminst enthousiast te zijn met het initiatief van een van de collega's om een “tweede netwerk” op te zetten. “Kostbaar en erg onpraktisch”, zei de woordvoerder die zich afvroeg wiens belang ermee gediend werd.

In ieder geval het belang van de detailhandel, zo lijkt het. Vendex verwelkomt de tweede kaart. “Tot dusver was er één kaart van collectief van banken. Nu komt er concurentie, dat zal de markt goed doen”, aldus de woordvoerder van Vendex. Ook Albert Heijn steekt het enthousiasme niet onder stoelen of banken: “Dit doet ons groot genoegen. Er is een breuk gekomen in het bolwerk van banken.” De geboden mogelijkheid om de Postbank/PTT-kaart in te zetten voor eigen acties juicht de grootgrutter enorm toe. “Retailers maken tegenwoordig veel gebruik van vaste-klantenkaarten, zoals Air Miles. Deze kaart lijkt voor dergelijke toepassingen ook geschikt.”

Het blijft natuurlijk de vraag of de consument ook gediend is met een portemonnaie die de mogelijkheid heeft elektronische zegeltjes te plakken. Zijn hoeder, de Consumentenbond, denkt voorlopig van wel en prijst de “vele mogelijheden” die de nieuwe kaart te bieden heeft.