Alzheimer bij mongooltje komt door vroege hersenafbraak

Patiënten met het syndroom van Down ('Mongooltjes') zijn niet alleen zwakzinnig, maar lopen ook kans om al betrekkelijk jong de ziekte van Alzheimer te krijgen. In Nature (14 dec.) geven Amerikaanse neurologen hiervoor een verklaring. Zij denken dat de zenuwcellen van deze patiënten al in de baarmoeder beginnen af te sterven door oxidatieve stress.

Bij een kind met het syndroom van Down gaat er al in een vroeg stadium van de zwangerschap iets mis met de ontwikkeling van de hersenen. Er ontstaan minder zenuwcellen dan normaal, en bovendien blijken deze zich niet normaal te differentiëren. De oorzaak daarvan was tot nog toe onbekend. Een groep neurologen, verbonden aan Harvard en aan het kinderziekenhuis van Boston bestudeerde de ontwikkeling van zenuwcellen afkomstig uit de hersenschors van geaborteerde 16 tot 19 weken oude foetussen in weefselkweek. Er werd gewerkt met foetussen met of zonder het syndroom van Down. Aanvankelijk ontwikkelden de zenuwcellen zich in de weefselkweek in beide gevallen normaal, maar bij het syndroom van Down zag men na 5 tot 7 dagen hoe de zenuwcellen achteruitgingen en begonnen te krimpen en ten slotte afstierven. Volgens de onderzoekers gaat het hier om geprogrammeerde celdood: apoptosis. De normale zenuwcellen daarentegen bleven in de weefselkweek nog wekenlang levenskrachtig.

Opvallend was dat men in het geval van het syndroom van Down een drie- tot viermaal verhoogd gehalte aan intracellulaire vrije zuurstofradicalen in het hersenweefsel aantrof, evenals een verhoogd lipide-peroxidatiegehalte. Dat zijn voorboden van een geprogrameerde zenuwceldood. Het afsterven van de zenuwcellen in de weefselkweek kon worden voorkomen door de vrije radicalen weg te vangen. Dat kan door toediening van allerlei chemicaliën (bijvoorbeeld vitamine E), of door toediening van het enzym katalase, dat het agressieve waterstofperoxide onschadelijk maakt.

Men vermoedt, dat het verhoogde gehalte aan vrije zuurstofradicalen al in de baarmoeder leidt tot abnormale ontwikkeling van de hersenen van het ongeboren kind. Zowel het syndroom van Down als de verhoogde vatbaarheid voor Alzheimer zouden daar uit voortkomen. Misschien, zo speculeren de onderzoekers, zou op den duur het toedienen van antioxidanten de ontwikkeling van zwakzinnigheid en het eerste optreden van Alzheimer kunnen vertragen.