Walesa vertrekt met een knal als president van Polen

With a bang, not with a whisper. Zo stapt Lech Walesa op als president van Polen. Drie dagen voordat zaterdag de ex-communist Aleksander Kwasniewski aantreedt als president, heeft Walesa gisteren heel Polen in rep en roer gebracht met “geheime documenten” die erop zouden wijzen dat 's lands “nationale veiligheid” in gevaar is. Hij besprak die documenten gisteren met de voorzitters van de Senaat, de Sejm en de hoogste rechtbanken van het land en zijn vertrouweling Andrzej Milczanowski, de voormalige activist van Solidariteit die minister van binnenlandse zaken is en in die hoedanigheid supervisor van de politie en de veiligheidsdiensten. De zaak ligt nu in handen van de hoogste militaire aanklager. Walesa wil bovendien een speciale commissie de zaak laten onderzoeken. Die commissie moet bestaan uit de voorzitter van de Sejm, Józef Zych, de voorzitter van het Constitutioneel Tribunaal, Andrzej Zoll, en de voorzitter van het Hooggerechtshof, Andrzej Strzembosz.

Sindsdien wordt geraadseld over de aard van de documenten: wie bedreigt de nationale veiligheid? En hoe? De mededelingen van Walesa's bureau doen vermoeden dat het om een zaak van het allerhoogste landsbelang gaat.

De man die gisteren bij de bespreking van de incriminerende documenten ontbrak, was premier Józef Olesky, en algemeen wordt daarom gespeculeerd dat hij het doelwit van Walesa's actie-op-de-valreep is. Oleksy, premier sinds maart, is lid van het ex-communistische Verbond van Democratisch Links (SLD) dat sinds ruim een jaar het parlement domineert en dat tot deze maand werd geleid door Walesa's opvolger, Kwasniewski. De relaties van de premier met Walesa zijn buitengewoon slecht. De president heeft hem (en Kwasniewski) de afgelopen maanden uitgemaakt voor alles wat lelijk is - van 'charlatans' tot 'delinquenten' - en de twee spreken uitsluitend met elkaar in het bijzijn van getuigen. Liefst spreken ze helemaal niet meer met elkaar.

Ook de aard van de beschuldigingen tegen Olesky - als hij inderdaad het doelwit is - is niets bekend. Vorige week maakte Walesa melding van “belangrijke geheime informatie” over de “internationale banden van Polens post-communistische oligarchie”, hetgeen zou kunnen wijzen op de mogelijkheid van illegale zakelijke transacties van ex-communisten die de nationale veiligheid betreffen. Al direct na de val van het socialisme in 1989 zijn de grote kopstukken van de communistische nomenklatoera in Polen (en de andere Oosteuropese landen) in zaken gegaan, de meesten met veel succes. Het bracht Kwasniewski aan de vooravond van de presidentsverkiezingen nog danig in de problemen, toen bleek dat hij de zakelijke belangen van zijn vrouw Jolanta niet had opgegeven. De formuleringen van Walesa doen vermoeden dat Oleksy, wiens vrouw eveneens zakelijke belangen heeft, iets te maken kan hebben gehad met dubieuze zaken - maar ook dat is vooralsnog speculatie, net als de geruchten als zouden de documenten aantonen dat Oleksy voor de Sovjet- en Russische inlichtingendienst heeft gewerkt.

Hoe dan ook, politiek is het in Polen sinds de door Walesa nipt verloren presidentsverkiezingen niet meer rustig geweest. Integendeel. Walesa heeft zijn opvolger en diens SLD openlijk de oorlog verklaard en zich daarbij niet zo'n beste verliezer getoond. De generositeit van zijn communistische voorganger Jaruzelski, die waardig aftrad toen hij besefte dat dat het beste was voor de stabiliteit van Polen, ontbreekt bij Walesa. Hij heeft geweigerd met zijn opvolger te praten en boycot zaterdag zelfs Kwasniewski's installatie. De verkiezingen zijn volgens hem vervalst door agenten van de vroegere geheime dienst. Hij voorspelt de ondergang van Polen als na zaterdag niet alleen het parlement en de regering maar ook het Belweder, de residentie van de president, in SLD-handen is, en hij heeft sinds de verkiezingen gewerkt aan de bundeling van het versplinterde midden en rechts in de hoop een tegen Kwasniewski gerichte coalitie te vormen.

Ook op andere gebieden proberen Walesa en Kwasniewski elkaar het leven zuur te maken. Kwasniewski heeft zich ernstig vergaloppeerd door te liegen over zijn vooropleiding en door veel te lang te wachten met excuses voor die leugen. Tot ongenoegen van Walesa heeft dat niet geresulteerd in de annulering van de verkiezingsuitslag. Maar de strijd gaat door. Een Warschause aanklager eiste gisteren dat de parlementaire onschendbaarheid van Kwasniewski wordt opgeheven om een onderzoek naar zijn financiën te kunnen voltooien. Aan de andere kant kwam gisteren een belastingkantoor in Gdansk tot de slotsom dat Walesa - anders dan hij zelf beweert - nog geen belasting heeft betaald over de één miljoen dollar die hij zes jaar geleden kreeg voor het recht zijn leven te verfilmen.

Lech Walesa ziet het Poolse politieke landschap net als in de jaren tachtig weer als een slagveld waarop - onder zijn leiding - de rode macht moet worden verslagen. Of de Polen dat ook zo zien, is de vraag. Kwasniewski kreeg op 19 november 51 procent van de stemmen. Maar zijn aanhang is sindsdien eerder gestegen dan gedaald: begin deze maand wees een peiling uit dat 57 procent van de Polen denkt dat hij een goede president wordt en dat slechts zeventien procent denkt dat er vanaf zaterdag een slechte president in het Belweder zit.