Onzeker Italië lost tevreden Spanje af als voorzitter van EU; González kon succes EU-top wel gebruiken

MADRID, 20 DEC. “Onze principiële doelstellingen voor het voorzitterschap zijn bereikt.” Na de afsluiting van de Europese top, vorige week in Madrid, herhaalde de Spaanse premier Felipe González niet zonder trots wat zijn Europese collega-staatslieden al eerder hadden gezegd. De besluiten die moesten worden genomen, zíjn genomen en het Spaanse voorzitterschap van de Europese Unie, dat op 1 januari 1996 formeel afloopt, is een doorslaand succes geweest.

Duitsland en Frankrijk hadden tijdens het halfjaar dat zij het roulerende EU voorzitterschap bekleedden al hun aandacht nodig voor interne verkiezingsperikelen. De EU deden zij erbij. Onder het Spaanse voorzitterschap wist de EU evenwel een groot aantal bijeenkomsten te beleggen en besluiten te nemen. González - die na alle schandalen aan het thuisfront wel een opsteker kon gebruiken - legde die besluiten dan ook prompt uit als een Spaanse verdienste.

Zo waren er: de keuze van euro als naam voor de gemeenschappelijke Europese munt; de vaststelling van 1998 als jaar waarin wordt bepaald welke landen wel en welke niet mogen toetreden tot de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU); de voorgenomen versteviging van de banden tussen EU en de Verenigde Staten; de ondertekening van de handelsovereenkomst met het Zuidamerikaanse vrijhandelsblok Mercosur en de Middellandse Zee-bijeenkomst in Barcelona.

Ook de voorbereiding van de Intergouvernementele Conferentie (IGC), waarop het Verdrag van Maastricht zal worden herzien, is met de vaststelling van datum en agenda rond.

Op monetair terrein moest de EU een aantal knopen doorhakken op straffe van totale mislukking. De opgeluchte leiders trachten elkaar dan ook te overtreffen uitspraken over het “excellente voorzitterschap”. Er was zoveel goodwill voor González dat hij er zelfs in slaagde om in de slotverklaring een paragraaf te laten opnemen die tot inspanning maant om een handelsakkoord met Cuba te sluiten. Die kwestie was gaandeweg van de agenda geschoven, maar Spanje hecht eraan.

De afgelopen top heeft Spanje teruggezet op de diplomatieke kaart. De vraag is alleen tegen welke prijs. González verbaasde de buitenlandse ambtenaren en politici met zijn dossierkennis: in het afgelopen half jaar heeft de premier zijn aandacht dan ook vrijwel uitsluitend op EU-zaken gericht en binnenlandse aangelegenheden op het oog laten sloffen.

In de Europese hoofdsteden was hij een graag geziene gast, maar thuis werd de chaos steeds groter. Hoewel een aantal schandalen - corruptie binnen de regering, contraterreur met vermeende overheidssteun - de afgelopen maanden nieuwe hoogtepunten bereikte werd de gehele politieke agenda in Spanje door het voorzitterschap gedicteerd.

Het minderheidskabinet van González' PSOE verloor deze zomer de steun van de Catalaanse nationalisten, mede als gevolg van de schandalenreeks. De begroting voor het komende jaar werd door het parlement afgestemd. Maar nieuwe verkiezingen werden uitgesteld tot maart volgend jaar om de Europese aganda niet te verstoren.

Ook binnen zijn eigen partij gaf González voorrang aan het Europese project. Terwijl oorspronkelijk reeds in september bekend zou worden gemaakt wie de nieuwe lijsttrekker voor de PSOE bij de vervroegde verkiezingen zou zijn, werd dit besluit maandenlang uitgesteld.

Met merkbare tegenzin zette González zich begin deze week weer aan de binnenlandse perikelen. De premier liet zich luid bejubelen in een partijvergadering en maakte vervolgens bekend dat hij zich - zij het zonder veel enthousiasme - alsnog beschikbaar stelt voor het lijsttrekkerschap.

Het succes van het Spaanse EU-voorzitterschap is binnenslands niet onopgemerkt gebleven: zelfs González' critici konden er niet omheen dat Spanje alom wordt geprezen. Dat Spanje er eveneens in slaagde minister van buitenlandse zaken Javier Solana benoemd te krijgen tot secretaris-generaal van de NAVO maakt de euforie er niet minder op. Maar of het buitenlandse succes lang beklijft is sterk de vraag en vooralsnog wijzen de peilingen er op dat de partij van González een pijnlijke verkiezingsnederlaag tegemoet gaat.

De PSOE zal zijn positie als grootste partij naar alle waarschijnlijkheid moeten afstaan aan de conservatieve Partido Popular. De inspanningen van González' campagneteam is er op gericht het verschil zo klein mogelijk te houden, zodat waarnemers het niet geheel ondenkbaar achten dat González er alsnog in slaagt een kabinet te vormen.

Over een ding bestaat echter meer zekerheid: zonder een lopende begroting en met een moeilijk te bedwingen overheidstekort zal een nieuwe regering nog de grootste moeite krijgen met het bereiken van de monetaire agenda die dit weekeinde in Madrid werd vastgesteld.