Passende herdenking van Molukse gijzelingen

“Wapens?”, zei een van de deelnemers aan de Molukse gijzelingsacties van '75 en '77 gisterenavond in het RVU-programma Document van een drama, “die wapens waren er, die had ik, punt uit”. 'Molukse actievoerders spreken voor het eerst' luidde de ondertitel - dat mocht zo zijn, maar het wilde blijkbaar nog niet zeggen dat ze veel feitelijkheden kwijt wilden. Dat was misschien ook niet waar de maakster, Leonor Pattinasarany, zozeer naar vroeg, leek het wel. Ze was meer op zoek naar de gevoelens.

Het moeten voor haar taaie sessies zijn geweest. Met Oenoe bijvoorbeeld, een van de kapers van de trein bij De Punt in '77. In het programma ontmoette hij een toenmalige gijzelaar, mevrouw Brouwer, tegenwoordig burgemeester van Amersfoort. Je groeit er overheen, zei Brouwer, maar je denkt toch wat dieper over kwesties van leven en dood. “Mij doet het niets”, reageerde Oenoe, “ik kan mijn gevoelens binnenhouden of tonen, maar ik hou ze liever binnen”. Toch liet hij op zijn manier ook nog wel wat los. Zes van zijn medekapers waren bij de gewelddadige ontknoping doodgeschoten, zelf had hij ook tien kogels in zijn rug. “Hoe zouden zij dan geraakt zijn?”, vroeg hij zich op vlakke toon af, “waarom overleef ik het wel en de anderen niet?”

Het waren vier 'acties': de treinkaping bij Wijster en de bezetting van het Indonesische consulaat in Amsterdam, ongeveer tegelijkertijd uitgevoerd in '75; en de treinkaping bij De Punt, die gecombineerd werd met de bezetting van een school in '77. Tegelijk wilde Pattinasarany de achtergronden geven van het streven naar een vrije Republiek der Zuid-Molukken, waar het bij de acties allemaal om te doen was. Het was wat veel om binnen 50 minuten allemaal tot zijn recht te laten komen, en het hielp niet dat de relazen van de verschillende acties door elkaar heen waren gemonteerd.

Geen goede documentaire, maar toch een passende herdenking. Beheerst door een zwaarmoedigheid die telkens weer daar is als Molukkers over zichzelf en hun geschiedenis praten. Droevig en indrukwekkend was de moeder van Eli, die in '78 in de gevangenis zelfmoord pleegde. “De mensen vonden Eli altijd zo ongelovig, maar ze wisten niet hoe hij met de Heer omging” - dat wou ze heel graag kwijt, zei ze. Uit een voorbij flitsend krantebericht kon men later opmaken dat Eli in de trein bij Wijster gijzelaars had 'geëxecuteerd'. Er wordt verteld dat Eli uit wroeging zichzelf ombracht, maar daar gaf 'Document van een drama' geen uitsluitsel over.

Een ander, Wim, die in '77 de school bezette, had het wel over zijn emoties, en voortdurend. In de gevangenis, vertelde hij, waar hij slechts over enkele vierkante meters bewegingsvrijheid beschikte, was hij noodgedwongen met Nederlanders omgegaan, en zo leerde hij zichzelf te uiten. “Ik leerde mezelf kennen”. Hij had daar ook een gedicht geschreven. Het ging, zei hij, “niet zomaar over een Molukse gedetineerde, maar ook over iemand die een gevangene van zichzelf is, van zijn gemeenschap en van zijn groep”.

Dat was een verklaring voor zijn gedrag in '77. Een summiere weliswaar, maar een die talloze malen in Molukse huiskamers herhaald zal worden, want het programma is gisterenavond door duizenden opgenomen, en zal, zoals gebruikelijk onder de Molukkers, ook nog vele malen met gepaste weemoed bekeken worden.