Omdat het Kerstmis is

Hiawyn Oram &Tony Ross: Een brief aan de Kerstman. Vert. Rindert Kromhout Uitg. Leopold, ƒ 24,90

Sjoerd Kuyper: Robin viert kerstfeest. Uitg. Leopold, ƒ 12,50 Sven Nordqvist: Een kerstman voor Findus. Vert. Griet van Raemsdonck. Uitg. Davidsfonds/Infodok.

Vroeger kregen kinderen ze met Kerstmis van de zondagsschool: boekjes waarin de kerstboodschap niet al te onopvallend verstopt zat, zodat na kinderpreek en liedjeszingen bij de kerststal thuis nog eens rustig nagelezen kon worden waar ook het ook weer allemaal om ging. Meestal was er iets met een arm meisje of jongetje en ook een rijk meisje of jongetje, en het rijke ging dan na enige zelfoverwinnning iets moois doen voor het arme kind. Omdat het Kerstmis was.

Nu gaan er nog maar heel weinig kinderen naar zondagsschool. Maar het kerstverhaal leeft. Stapels kerstboeken, de een met al meer sneeuw en sterren op de omslag dan de ander, verschijnen in de winkels. Sommige hebben nog verrassend veel weg van de oude zondagsschool-vertellingen. Op reis door de kerstnacht bij voorbeeld, glanzend rood met hulstbesjes waarop twee beren een slee trekken, ziet er uit als een heidens boek over knuffelige dieren, maar wie het open slaat weet meteen al beter. Die ziet een semi-realistische Christus die luchtig een kruis draagt en daarbij glimlacht naar een man met een baard. De laatste twee zinnen van het bijbehorende verhaal luiden: “Nog eenmaal keek Jezus om en glimlachte. En Artaban voelde dat het goed was.”

Elk verhaal in deze bundel navertelde stichtelijkheid komt op hetzelfde neer: wie iets goeds doet voor een ander doet iets voor Christus - die tot overmaat van ramp bijna aldoor 'het kindje Jezus' wordt genoemd. Het kindje Jezus fluistert iedereen aan een stuk door blije dingen in de oren, alles in de meest afgesleten taal die zich denken laat. Een uit het zendingshoekje ontsnapt kinderboek.

Nauwelijks beter is de bundel kerstverhalen die Een engel met een broek aan heet. Hier hebben allerlei, christelijke en niet-christelijke, schrijvers geprobeerd om op hedendaagse wijze de kerstboodschap over te brengen en het resultaat is om te gillen en te huilen. Allemaal mensen die iets moois denken of doen, vaak zonder enige pointe, maar vol Blijdschap en Vreugde en Naastenliefde. De meeste schrijvers bekommeren zich in dit bijzondere geval dan ook maar helemaal niet meer om stijl of verhaalopbouw, laat staan om humor of fantasie, het is of je een bord papier-maché eet. Alleen Mieke van Hooft nam de moeite om iets grappigs en onboodschapperigs te verzinnen over een goudvis die het vermogen heeft te zwemmen als een haai, met een vin boven water. Maar dat is wat weinig voor een hele bundel.

Aardiger is Sjoerd Kuypers Robin viert kerstfeest, al hebben we van Kuyper ook wel eens wat mooiers en bijzonderders gelezen. Het boekje is een voorproefje voor het in het voorjaar te verschijnen Robin en God, een veelbelovende titel die onverminderd veelbelovend blijft, maar de juiste stemming wil met deze paar kleine hoofdstukjes nog niet echt komen. In Een kerstman voor Findus van de Zweedse schrijver Sven Nordqvist wordt gelukkig ook niet ineens het kindeke Jezus uit de hoge hoed getoverd, al krijgt de kerstman hier wel bijna goddelijke trekken. De oude Pettson is het hele boek bezig een kerstmanmachine te bouwen voor zijn kat Findus: een zeer eigenwijze en innemende kat. Dat hij zo innemend is komt meer door de heel leuke en fantasievolle plaatjes, die blijkbaar ook van de auteur zijn, dan door de wel erg kurkdroge en uitleggerige tekst. Op de plaatjes krioelt het van grappige diertjes, rare spulletjes en vooral van de beweeglijke poten en oren en staart van Findus.

Na deze kerstrijstebrij is het een enorme verademing om een boek te lezen dat zo begint: “Er was eens een meisje dat Emilie heette. Emilie vond Kerstmis geweldig!” Zo'n uitroepteken kan meteen op mijn hartelijke instemming rekenen. En wie het brutale en zeer eigenwijze Emilietje in veel kerstachtig rood haar angst voor de kerstman ziet uitdrukken in krachtdadige acties (de schoorsteen volproppen met speelgoed bij voorbeeld), die fleurt weer helemaal op. Hier, in Een brief aan de Kerstman is het bijna altijd verheugende duo Hiawyn Oram & Tony Ross weer fijn bezig geweest. Ross is ontzaglijk goed in boze kleine meisjes (Emilie die in pyjama en op blote voeten dreigend een hockeystick heen en weer beweegt) en Oram in grappige nuchterheid. Zo gaat Emilie's brief aan de kerstman: “Niet door onze schoorsteen! Gewoon door de keukendeur en alleen tot de tafel en geen stap verder. Hartelijk bedankt en vrolijk kerstfeest.”