Kamer zet Voorhoeve mes niet op de keel

DEN HAAG, 19 DEC. VVD-minister Voorhoeve (defensie) heeft weinig meer te vrezen van het spook van de Srebrenica-affaire, dat hem de afgelopen maanden voortdurend op de hielen zat. Voor de allerlaatste keer buigt de Tweede Kamer zich vandaag over de dramatische gebeurtenissen na de val van Srebrenica in juli en de rol daarbij van het Nederlandse VN-contingent Dutchbat. Feit is echter dat dezelfde Tweede Kamer vorige week heeft ingestemd met het plan van Voorhoeve om een nieuw contingent Nederlandse militairen naar ex-Joegoslavië te sturen als onderdeel van de NAVO-troepenmacht (IFOR) die toeziet op naleving van het vredesakkoord. Alleen al daarom ligt het niet in de rede dat de volksvertegenwoordiging de VVD-bewindsman vandaag het mes op de keel zal zetten. D66-defensiespecialist Hoekema zei vanochtend dat het debat “niet gaat om het hoofd van Voorhoeve”. De Kamer zal veeleer proberen de balans op te maken.

Minister-president Kok noemde afgelopen zondag voor Radio 1 de tragedie rond Srebrenica waarbij, naar wordt vermoed, duizenden Bosnische moslims bijna onder de ogen van de Nederlandse blauwhelmen werden afgeslacht, “het allerergste” wat is gebeurd in zijn nu bijna anderhalf jaar als premier. En terwijl de verantwoordelijk minister van defensie, Voorhoeve, nu al maandenlang probeert 'het boek-Srebrenica' te sluiten, meent Kok dat het niet mogelijk is om eenvoudig over te gaan tot de orde van de dag: “Je kunt dat boek formeel en procedureel wel sluiten, maar niet menselijk en emotioneel. Er kan niet zo maar een punt achter worden gezet. Daar waren de gebeurtenissen te onverkwikkelijk en onaangenaam voor.” Het Kamerdebat vandaag is niettemin een poging om de kwestie-Srebrenica definitief af te leggen.

Voorhoeve kan terugkijken op turbulente tijden. Aanvankelijk, in juli, werden de militairen van Dutchbat als helden binnengehaald in aanwezigheid van prins en premier. Voorhoeve zelf werd geprezen om zijn niet aflatende bezorgdheid voor het Nederlandse bataljon.

Een maand later, in augustus, kwam een stroom van berichten op gang over de “oenige fouten” (Voorhoeve) gemaakt door militairen in Bosnië en door het departement van defensie in Den Haag. De veronderstelde medewerking van Dutchbat aan de deportatie van moslims, de communicatiestoornissen over ondertekende verklaringen, de zoekgeraakte naamlijst van Bosnische mannen en politiek onwelgevallige uitlatingen van hoge militairen. Maar ook het befaamde mislukte foto-rolletje en steeds nieuwe getuigenissen over de massamoord op burgers in de enclave van Srebrenica, brachten PvdA-fractievoorzitter Wallage eind augustus tot het dreigen met een mogelijke parlementair onderzoek, met een enquête in het verschiet. Door bijval die hij kreeg van CDA en D66, leek tegen het eind van de zomer zelfs een gedwongen vertrek van Voorhoeve tot de mogelijkheden te behoren.

Voorhoeve overspoelde de Kamer in de weken die volgden met details over de gebeurtenissen die leidden tot de onfortuinlijke aftocht uit Srebrenica. Defensie organiseerde een uitgebreid intern onderzoek, de befaamde debriefing, onder alle militairen die waren teruggekeerd uit Bosnië. Er ontstond een nieuw beeld van de verwikkelingen waarbij vooral de aandacht verschoof naar de complexe organisatie van de VN, de omslachtige bevelstructuren en tegenstelde doelen binnen de organisatie die ertoe leidden dat het Nederlandse bataljon min of meer aan zijn lot werd overgelaten tegenover een Servische overmacht.

De debriefing leverde uiteindelijk vorige maand een rapportage op waarvan Voorhoeve hoopte dat deze zo grondig was dat het rumoer rond Srebrenica eindelijk zou verstommen. Maar weer doken nieuwe feiten op, zoals de weigering van medische hulp aan burgers, die niet in dat eindrapport werd vermeld zodat de Kamer twijfels bleef houden over de grondigheid van het onderzoek. Die twijfels kwamen tot uiting in de 146 vragen die de Kamer stelde aan Voorhoeve, en de nieuwe vragen die volgden op de beantwoording van die vragen.

De wens van de oppositiepartijen in de Kamer om dan maar verantwoordelijke VN-militairen aan het woord te laten in een openbare hoorzitting, werd twee weken geleden teruggekookt tot een besloten bijeenkomst, die volgens de meeste Kamerleden weinig nieuwe gezichtspunten opleverde.

Vandaag zal de Kamer Voorhoeve nogmaals wijzen op de gemaakte fouten. De verwachting is niet dat de Kamer de eigen verantwoordelijkheid van het parlement in de vorige kabinetsperiode voor de initiële beslissing om Dutchbat uit te zenden, min of meer tegen de zin van toenmalig minister Ter Beek (defensie), nog aan orde zal stellen. Zeker is wel dat Voorhoeve allerminst gerust kan zijn op een onbezorgde toekomst. De Kamer zal hem houden aan zijn toezegging orde op zaken te stellen in de defensietop. En veel hangt ook af van de wijze waarop het NAVO-contingent zijn taken zal verrichten.