Hongkong blijft ideaal voor Chinese immigranten

Steeds meer hooggeschoolde en goedverdienende inwoners van Hongkong wachten de soevereiniteitsoverdracht aan China in 1997 niet af en vertrekken. Tegelijk drommen massa's mensen vanuit China de kroonkolonie binnen op zoek naar een hogere levensstandaard. Zij zijn er van overtuigd dat de economische mogelijkheden in Hongkong ook na 1997 groter zullen zijn dan in China.

Stel u een toekomstig Hongkong voor waar hoog geschoolde, goed verdienende inwoners bij horden tegelijk het land ontvluchten, terwijl honderdduizenden vanuit China naar binnen drommen op zoek naar een beter leven. Welnu, dit is geen visioen, het is al realiteit.

Terwijl vorig jaar 62.000 inwoners uit Hongkong emigreerden, 15 procent meer dan in 1993, groeide de immigratie vanuit China er met 16 procent tot 38.200. Nu al maken Chinezen, die tussen 1990 en 1994 zijn geïmmigreerd, 2,5 procent van Hongkongs populatie uit. En de immigratie uit China zal, bij het huidige tempo van 150 personen per dag, de bevolking de komende vijf jaar nog eens met 4,5 procent doen toenemen. Dat wil zeggen nog eens 270.000 mensen extra vóór het jaar 2000, ofwel ruwweg het inwonertal van Straatsburg.

In de meest recente cijfers zijn niet de groeiende aantallen nieuwe immigranten verwerkt, vorig jaar bijna 10.000, die vòòr hun geboorte arriveren. Vorig jaar werd één op elke vijf baby's in de openbare ziekenhuizen van Hongkong namelijk geboren als kind van een vrouw uit de Volksrepubliek die op een tijdelijk visum of illegaal in Hongkong verbleef. Illegale immigranten vormen trouwens een onbekende maar aanzienlijke bevolkingsgroep in Hongkong. Vorig jaar snapte de politie per dag gemiddeld 86 Chinezen zonder verblijfsvergunning.

Een deel van de toevloed is te verklaren uit familiebanden. Ongeveer de helft van alle legale immigranten bestaat uit kinderen wier vader in Hongkong woont; de overigen zijn meest vrouwen van Hongkongse mannen. Maar de immigranten worden ook aangetrokken door hetzelfde dat vele gezeten inwoners van Hongkong doet vertrekken: de lokroep van een beter leven. Uit angst voor de onzekere toekomst van Hongkong wanneer het medio 1997 terugkeert onder Chinees gezag, zoeken de beter gesitueerde emigranten zonniger vooruitzichten in Canada, Australië, de Verenigde Staten en elders. Niettemin lijken de binnenstromende immigranten ervan overtuigd dat de economische mogelijkheden in Hongkong ook na 1997 aantrekkelijker zullen zijn dan in China.

Voor het moment leidt de immigratiegolf tot zorgelijke toestanden in Hongkong. Veel arbeiders klagen er dat immigranten uit China, legaal zowel als illegaal, de ongeschoolde banen inpikken. En intussen moet het gouvernement meer besteden aan sociale voorzieningen om de aanpassing van nieuwaangekomenen aan hun nieuwe omgeving te vergemakkelijken.

Toch zou de massale immigratie op de langere duur gunstig kunnen blijken. Uit China geïmporteerde kinderen zullen een tegenwicht vormen voor de veroudering van Hongkongs baby boomers. Ook zullen ze de arbeidsmarkt aanvullen en mogelijk de loonspiraal helpen afvlakken, wat goed is voor de concurrentiepositie van Hongkong als zakencentrum. “Heel veel nieuwe immigranten komen uit gezinnen met lage inkomens bij een vrij hoog kindertal, en dat kan het verouderingseffect helpen compenseren,” aldus Daryl Ho, econoom bij Jardine Fleming Broking Ltd. Op de lange duur is, volgend Ho, de huidige opleving in de immigratie vanuit China “goed voor de groei van de economie”.

Oppervlakkig beschouwd gaat het bij de huidige immigratiestroom om gezinshereniging van gescheiden levende echtparen en hun kinderen. In werkelijkheid “is het belangrijkste motief de wens om China te verlaten en elders een nieuw leven te beginnen”, zo zegt Paul Liu, adjunct-projectcoördinator bij de vestiging in Hongkong van de Zwitserse stichting International Social Service (ISS).

Een goed voorbeeld hiervan is de 13-jarige Luo Man-na. Man-na, haar moeder en haar jongere zusje zijn nog geen twee maanden geleden uit Zhongshan in de Chinese provincie Guangdong naar Hongkong gekomen, waar haar vader al woonde. Om kinderen als Man-na te helpen zich aan te passen zorgt ISS voor lessen in de basisvakken totdat ze zover zijn dat ze in het reguliere onderwijs kunnen meekomen.

Op het ISS-centrum zit Man-na, gebogen over een blocnote van bruin papier, zorgvuldig te oefenen op de klassieke Chinese tekens die in Hongkong worden gebruikt - het vereenvoudigde schrift dat ze in China heeft geleerd moet ze weer afleren. Op de vraag wat ze van Hongkong vindt, kijkt Man-na breed lachend op. Ze vindt het er heerlijk. “De huizen zijn groot,” zegt ze in het Kantonees, het Hongkongse dialect. “De mensen zijn goed. De hygiëne is goed.” Weet ze waarom ze naar Hongkong is gekomen? Ze knikt overtuigd. “In Hongkong hebben we een toekomst.”

De zuigkracht van de economische mogelijkheden brengt veel vrouwen in China, vooral vrouwen uit arme gezinnen, ertoe te trouwen met een Hongkonger die ze nog maar nauwelijks kennen. De mannen, die vaak zelf een laag inkomen hebben, reizen naar China en pronken daar met dikke pakken bankbiljetten, bijeengespaard om indruk te maken op huwelijkskandidates aan wie ze door familie of vrienden worden voorgesteld, zo vertelt maatschappelijk werkster Tang Lai Yuen-yee. “Een paar duizend dollar (1.000 Hongkong dollar is ongeveer 200 gulden) ziet er voor de vrouwen daar aanlokkelijk uit,” aldus mevrouw Tang, die pas gevestigde immigranten helpt inburgeren. “Die denken dat ze een rijke man trouwen.”

Normaal moet een Chinese bruid van een in Hongkong wonende man vijf jaar wachten op een uitreisvisum. En hoewel het gouvernement thans 150 immigranten uit China per dag toelaat, bestaat er een wachtlijst. Daarom proberen vrouwen het immigratieproces soms te versnellen. Met de hulp van criminele organisaties smokkelen ze letterlijk hun ongeboren kinderen de grens over.

Een populaire smokkelroute voert door een Chinees gehucht op de grens met de kroonkolonie. Een weg in dat gehucht - de Chun Yingstraat ('China-Engelandstraat') - is in tweeën gedeeld. De ene helft ligt in China, de andere in Hongkong.

De zwangere vrouwen “verzamelen zich aan de Chinese kant van het dorp,” zegt Richard Tudor, hoofdinspecteur op het Hongkongse politiebureau aan de grens. “Als bij hen de vliezen breken of hun weeën komen om de paar minuten, dan duwt hun escorte hen de straat over.” Aan de overkant bellen de vrouwen een ambulance die ze naar het dichtsbijzijnde ziekenhuis in Hongkong brengt, waar dan hun kind geboren kan worden.

Is de vader van het kind burger van Hongkong en is de moeder officieel met hem getrouwd, dan krijgt de baby doorgaans een permanente verblijfsvergunning. Als een vrouw zowel een kind als een man in Hongkong heeft, wordt haar aanvraag voor een uitreisvisum in China soms ook sneller behandeld - en het gezin kan vervolgens in Hongkong in aanmerking komen voor huursubsidie.

Moeders en kinderen zijn niet de enigen die wanhopig proberen Hongkong te bereiken. Vorig jaar werden er 6.611 illegalen gearresteerd, meest mannen, bij hun poging de grens over te steken - naast de meer dan 31.000 illegale vreemdelingen die in Hongkong zelf werden aangehouden. Ze klimmen over afrasteringen en waden door de moerassen waardoorheen de westelijke grens loopt of gebruiken een van de steeds talrijker andere methoden om binnen te komen.

Bij een bureautje aan de grens zitten twee politiemannen gehurkt onder een paraplu tegen de blakerende zon. Voor hen ligt, enigszins hellend, een rechthoekige, gebarsten spiegel. Vrachtauto's uit China rijden stapvoets langs, en de politiemannen controleren met de spiegel of zich geen illegale immigranten aan de onderkant vastklampen. Volgens hoofdinspecteur Tudor snapt de politie per dag gewoonlijk twee à drie mensen die zo proberen het gebied in te komen.

De stroom immigranten zet Hongkongs sociale voorzieningen nu al geweldig onder druk. Eerder dit jaar heeft het gouvernement 208 miljoen dollar (ruim 40 miljoen gulden) uitgetrokken voor de bouw van vijf lagere scholen voor immigrantenkinderen. Volgens officiële ramingen zullen de uitpuilende leslokalen Hongkong dwingen nog eens vijf lagere en tien middelbare scholen te bouwen tussen nu en 2002.

Ook is er, door de veelvuldige huiselijke problemen in immigrantengezinnen, veel vraag naar sociaal werk. Ten dele om het groeiende aantal hulpverzoeken van recente immigranten op te vangen heeft de Sociale Dienst vorig jaar acht nieuwe gezins-adviescentra geopend, waarmee het totale aantal op 62 komt. De Dienst zal dit jaar ook 20 procent meer personeel in dienst nemen.

Ontgoocheling is een van de kwalen waaraan immigranten nogal eens lijden. “Het is hier niet zoals ik me had voorgesteld,” zucht mevrouw Luo, een jonge, maar afgeleefd ogende moeder uit de provincie Fujian die bij een ISS-centrum op haar zoontje staat te wachten. Haar volledige naam wil ze niet geven. Haar man, ook uit Fujian, mocht twee jaar geleden Hongkong in omdat hij er al familie had wonen. Zij en haar zoon hebben zich een maand geleden bij hem gevoegd.

De zwaarste tegenvaller vindt mevrouw Luo dat ze geen baan kan krijgen, vooral omdat ze geen Kantonees spreekt. Het officiële dialect in de Volksrepubliek is Mandarijn of Putonghua. Thuis had ze een hoge positie bij een staatshandelsbedrijf. “Hier horen ze dat ik geen Kantonees spreek, en daarmee is de sollicitatie voorbij”, aldus mevrouw Luo, die bij ISS een gratis taalcursus volgt.

Ook de kosten van levensonderhoud in Hongkong hebben haar diep geschokt. “Vooral huisvesting,” zegt mevrouw Luo. “Die is schreeuwend duur.” Huren en vastgoedprijzen in Hongkong, hoewel iets gedaald sinds begin 1994, behoren nog steeds tot de hoogste ter wereld. In China waren de kosten van huisvesting door de huursubsidies verwaarloosbaar.

Toch vindt ook mevrouw Luo dat haar zoon beter in Hongkong kan opgroeien dan in China. “In China,” zegt ze, “ben je aangewezen op connecties als je hogerop wilt komen. Hier is dat een kwestie van vaardigheden en scholing.”

Terwijl het gouvernement steeds meer uitgeeft om de legale immigratie in goede banen te leiden, zorgt de illegale voor haar eigen moeilijkheden. Geweldsmisdrijven vormen een groeiend probleem in de nieuwbouw van Hongkongs 'New Territories' nabij de Chinese grens. Volgens de politie is dit te wijten aan de groeiende aantallen immigranten uit Noord-China, onder wie veel misdadigers en klaplopers zouden zijn. Ze komen de grens over, stelen een mes en beroven mensen van hun geld. “Voor 1994 kwam dat nog vrijwel niet voor,” zo zegt hoofdinspecteur Tudor.

Ook worden door smokkelsyndicaten hele bootladingen Chinese prostituées het gebied in gebracht. In het westelijke stadsdeel Kowloon, aldus Tudor, is het aantal prostituées afkomstig van het vasteland tussen 1992 en 1994 verzevenvoudigd. En onscrupuleuze bouwondernemingen werken met illegale immigranten omdat die voor lagere lonen werken dan hun Hongkongse collega's. De vakbonden klagen dat door deze praktijken Hongkongse bouwvakkers werkloos maakt. De werkloosheid in Hongkong beloopt 3,1%, het hoogste cijfer sinds negen jaar.

Niettemin is de welvaart van de kroonkolonie grotendeels te danken aan de geslaagde aanpassing van vreemdelingen aan een nieuwe levenswijze, en van de stad aan haar immigranten. Nadat in 1949 de communisten de macht in Sjanghai hadden gegrepen, stroomde een vloedgolf van vluchtelingen naar Hongkong, dat nog grotendeels in puin lag na de Japanse bezetting tijdens de tweede wereldoorlog. Thans zijn ondernemers uit Sjanghai en hun nakomelingen een buitensporig sterk vertegenwoordigd in de klasse van vermogende zakenlieden. Een tweede golf immigranten uit China eind jaren '70 leverde de goedkope arbeid voor de explosieve groei van de exportgerichte fabrieksproduktie in het begin van de jaren '80.

En nu vormen kinderen zoals het zesjarige zoontje van mevrouw Luo de volgende golf in de economische ontwikkeling van Hongkong.

Het is half zes op een regenachtige dinsdagmiddag als het joch, met bebop-haar en een T-shirt van de Mighty Morphin Power Rangers naar buiten komt. Nonchalant leunt hij tegen zijn moeders schenen en bladert door zijn school-blocnote. “Dat is de leeftijd waarop je naar Hongkong moet komen,” zegt mevrouw Luo terwijl ze door het borstelhaar van haar zoontje strijkt. 'Als je ouder bent is het te moeilijk.'

Copyright: The Wall Street Journal.