BIB constateert spectaculaire groei derivaten-markt

AMSTERDAM, 19 DEC. De internationale markt voor financiële derivaten is veel groter dan voorheen werd geschat. Dat blijkt uit het eerste offciële onderzoek dat bij de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) aangesloten centrale banken hebben gehouden in de 26 landen, waaronder alle grote industriestaten.

Financiële derivaten is de verzamelnaam voor opties, termijncontracten, ruilcontracten (swaps) en allerlei tussenvormen, waarvan de waarde verandert met die van onderliggende wisselkoersen, aandelen- en obligatiekoersen, rente of grondstoffen. Met derivaten kunnen koersrisico's worden geneutraliseerd, of juist aangegaan.

Van het deel van de derivaten dat op beurzen wordt verhandeld was de omvang bekend. De BIB telde in het onderzoek, dat in maart en april werd uitgevoerd een onderliggende waarde van 16,6 biljoen dollar (met dubbeltelling), dat overeenkomt met het bedrag van 8,4 biljoen dollar (zonder dubbeltelling) dat over 1994 werd geteld. Het bedrag van 16,6 biljoen dollar staat gelijk aan ongeveer 26.500 miljard gulden.

Van de omvang van de onderlinge handel tussen banken, effectenhuizen en hun cliënten, de over-the-counter (otc-) handel bestonden alleen nog schattingen, gebaseerd op gegevens van de branche-organisatie ISDA. Juist dit deel van de derivaten-activiteiten is was de laatste jaren spectaculair gegroeid. In het onderzoek naar deze otc-markt, dat de BIB in maart en april van dit jaar uitvoerde tegelijkertijd met de driejaarlijkse valutamarkt-enquete, telden de aangesloten centrale banken een totale onderliggende waarde van 40.700 miljard dollar (65 biljoen gulden) aan derivaten-contracten, meer dan het dubbele dan op basis van ISDA-schattingen werd aangenomen. Dat cijfer is gecorrigeerd voor dubbeltelling bij wederzijdse contractpartijen.

De bruto marktwaarde van de contracten zelf, die aangeeft welke bedragen er mee zouden zijn gemoeid als alle contracten op 31 maart van dit jaar tegen marktwaarde zouden zijn uitgeoefend, komt op wereldwijd op 1.700 miljard dollar. Dat is 4,2 procent van de onderliggende waarde van 40,7 biljoen dollar. Omdat banken ook tegenovergestelde posities aanhouden die tegen elkaar mogen worden weggestreept is het netto-bedrag waarover werkelijk een markt- en kredietrisico wordt gelopen, volgens de BIB veel lager.

Het grootste deel van de derivaten, 65 procent, is afgesloten over rentebewegingen, 32 procent over wisselkoersen en 1 procent over zowel aandelen als grondstoffen. De bruto marktwaarde van valutaderivaten blijkt over het algemeen veel hoger dan die van rentederivaten.

De Nederlandsche Bank publiceerde gisteren afzonderlijk de resultaten van haar deelonderzoek in Nederland. Negentien in Nederland gevestigde banken hebben gezamenlijk voor 990 miljard dollar (1600 miljard gulden) aan onderliggende waarde uitstaan in de otc-markt. Dat is bijna 2,5 procent van de wereldwijde markt. De bijbehorende bruto marktwaarde bedroeg 30 miljard dollar, waarvan 22 miljard gulden voor valutaderivaten en 8 miljard dollar voor rentederivaten. Het uitstaande bedrag aan rentederivaten is met 643 miljard dollar in Nederland het grootst, gevolgd door valutaderivaten met 347 miljard dollar. Met aandelenderivaten zijn in Nederland slechts geringe bedragen gemoeid, terwijl de betrokkenheid van de Nederlandse banken bij de goederenderivatenmarkt vrijwel verwaarloosbaar is. Dat komt in grote lijnen overeen met de internationale verdeling van de markt in rente- en valutacontracten.

Bij valutaderivaten ligt in Nederland de nadruk op dollar-guldentransacties, met een aandeel van 30 procent, gevolgd door dollar-marktransacties met een aandeel van 19 procent. De internationale omzet in valuta- en rentederivaten buiten de beurzen om had in april een gemiddelde omvang van 839 miljard dollar per dag. Daarvan kwam het overgrote deel, 687 miljard dollar, voor rekening van valutatransacties. Londen is volgens de BIB het belangrijkste centrum voor de derivatenhandel. Londen kwam in het gelijktijdige BIB-onderzoek naar de valutamarkt, waar per dag 1200 dollar omgaat, ook naar voren als het grootste centrum voor de valutahandel.