Kok en Kalma: de 'rooie' Jehova's

PvdA-leider Wim Kok mag de socialistische kerk vorige week in zijn veelbesproken 'Den Uyl-lezing' dan officieel hebben afgeschaft, dat wil nog niet zeggen dat alle gebruiken uit de kerk nu ook tot het verleden behoren. Alsof een nieuw schisma aanstaande is, zo bestoken de heren elkaar met teksten uit het verleden die het ware geloof moeten illustreren. Het gaat dan om premier Wim Kok en Paul Kalma, de laatste al vele jaren directeur van de aan de PvdA gelieerde Wiardi Beckman Stichting.

Eén van de veel aangehaalde citaten uit Koks' rede gaat over het afscheid nemen van de socialistische ideologie. Een afscheid dat hij bestempelde als “een bevrijdende ervaring”. Kok: “Ik zeg het Paul Kalma na - wij schrijven 1987 - 'een werkelijke vernieuwing van de PvdA begint daarom met definitief afscheid van de socialistische ideologie; met een definitieve verbreking van de ideologische banden met andere nazaten van de traditionele socialistissche beweging.” De PvdA-ideoloog had dit geschreven in zijn boekje 'Het socialisme op sterk water'.

Waarom nu die verwijzing naar Kalma? Heel simpel. Dezelfde Kalma bedierf eerder dit jaar de feestvreugde rond Koks' eerste eigen begroting door ongeveer tegelijkertijd de nota 'De wonderbaarlijke terugkeer van de solidariteit' te publiceren, waarin de vloer met het sociaal/liberale beleid werd aangeveegd. Een kenmerkend citaat uit die nota: “Dat alles mag voor de PvdA geen belemmering zijn zich af te vragen of ze de afgelopen tien jaar niet te sterk voor het economisch liberale denken heeft gebogen, of ze zich niet te gemakkelijk heeft geschikt in het primaat van lastenverlichting en wig-verkleining en of deze inschikkelijkheid de werkgelegenheids- en inkomenspolitieke doelstellingen van de PvdA niet in de weg heeft gezeten.”

Dat Kok vorige week een heel ander getoonzet geluid van Kalma aanhaalde was dus geen toeval. Hier werd op uitermate beschaafde wijze een rekeningetje vereffend. De reactie van Kalma liet niet lang op zich wachten. Afgelopen vrijdag sloeg hij zijn column in de Volkskrant terug, met andere citaten uit zijn geschrift 'Socialisme op sterk water'. Want waarschuwde hij daarin niet voor “een modieuze aanpassing aan de liberale tijdgeest”? En beschouwde hij toen ook niet privaterisering en deregulering als een “ideologische vlucht voor de problemen van de collectieve sector”? Kortom, Kok had zeer selectief geciteerd.

De citaten van Kalma zijn aardig, maar het wachten is natuurlijk op uitspraken van Kok uit het verleden die contrasteren met zijn realisme van nu. Het voormalig Tweede- Kamerlid Bram Stemerdink maakte daarmee twee jaar geleden een begin in zijn dagboek. Uitvoerig citeerde hij toen de toespraak die Kok hield op 25 februari 1989 tijdens het Europees verkiezingscongres van de PvdA. Kok: “Ondanks de hoge werkloosheid blijft centrum-rechts in eigen land en in onze buurlanden zonder zelfkritiek volharden in die zogenaamde succesformule van meer markt en minder overheid, meer ruimte voor het bedrijfsleven, naar minder sociale zekerheid en minder gemeenschapsvoorzieningen. Het Europa van centrum-rechts is het Europa van de zakenman en de rekenmachine.”

Inderdaad, Kok zei het vorige week iets anders.