CDA-leden hebben heimwee naar open en vrolijke KVP

DEN BOSCH, 18 DEC. Bijna was de Katholieke Volkspartij voor de tweede keer opgericht. Afgelopen zaterdag vonden oud-KVP'ers elkaar in het vroegere casino in Den Bosch, waar heimwee, verbroedering en het besef dat het CDA zijn katholieke signatuur verliest, om voorrang streden.

“Wij KVP'ers waren vrolijk en open, daar zie je tegenwoordig in het CDA weinig meer van terug”, zegt een CDA-lid dat in 1964 bij de KVP kwam. “Katholieken staan losjes in de politiek, gereformeerden willen alles strak en met procedures regelen.”

De presentatie van het eerste deel van de geschiedschrijving over de KVP van de Nijmeegse emeritus-hoogleraar kerkgeschiedenis professor J. Bornewasser, bracht de katholieken zaterdag even bij elkaar. De losse omgangsvormen die binnen de KVP gebruikelijk waren, hebben Bornewasser behoorlijk parten gespeeld bij het verzamelen van materiaal voor zijn boek: “KVP'ers regelden nogal wat op informele bijeenkomsten waar dan ook geen notulen van bestaan.”

Bornewasser wenste het CDA toe dat de progressieve waarden van de KVP weer doorklinken in het programma. Na de Den Uyl-lezing van Kok (“PvdA moet meer naar het midden”) acht de KVP-chroniqueur het zelfs mogelijk dat het CDA de PvdA links inhaalt.

“Katholieken moeten zich wat sterker laten gelden binnen het CDA”, vindt de laatste KVP-voorzitter P. van Zeil. Het gaat hem te ver om de neergang van het CDA te wijten aan de afwezigheid van katholieke kopstukken, sinds de 'steile' Brinkman en Heerma de lijst aanvoeren. “Maar het is wel opmerkelijk dat het goed ging met de partij toen deze met mensen als Steenkamp, Van Agt en Lubbers naar buiten trad.”

Grote afwezige was zaterdag de nieuwe vertegenwoordiger van de katholieke stroming in de top van de CDA-fractie: J. de Hoop Scheffer. Zijn afwezigheid werd gecompenseerd door katholieke Kamerleden als Y. van Rooy, R. van der Linden en H. Hillen. Zij bevestigden het afnemende katholieke element in de CDA-fractie van de Tweede Kamer. “Dat hebben we aan onszelf te danken”, zei Hillen. Hij wijt het aan de aard van de katholiek: gemoedelijk, zelfrelativerend en niet verbeten en formeel zoals 'zij'; de gereformeerden.

Gemoedelijk was het in Den Bosch. “Nu zal oud-premier Piet de Jong een praatje voor de figuurlijke open haard houden”, kondigde Van Zeil aan. De Jong: “Ik begon als staatssecretaris voor de marine en dan kom je in zo'n politieke fuik terecht. Dan word je minister en daarna minister-president.” De Jong heeft zich nooit zo met de partij beziggehouden, hij werd lid toen hij als staatssecretaris aantrad. “Nu het boek van Bornewasser er is, kan ik eindelijk eens lezen wat er al die tijd eigenlijk in onze partij aan de hand was.”

Het praatje van De Jong typeert volgens Hillen de KVP-mentaliteit die hij nu zo node mist binnen het CDA. “Als ik een grapje maak, denkt iedereen dat ik een serieus voorstel doe.”

Het CDA trekt zich terug, waar het volgens Kamerlid Van der Linden juist naar buiten moet treden. Zoals KVP'ers dat vroeger deden. “Het ging niet zozeer om wàt je zei, als je naar die fanfare of naar dat zaaltje met tweehonderd boeren ging. Het was vooral belangrijk dàt je er was. En de mensen hebben heel snel door of je dat deed uit overwegingen van public relations of uit oprechtheid.”

Net zoals premier Kok de ideologie claimt en een verdeling van het politieke speelveld voorspelt tussen PvdA en VVD, zo verklaart Hillen de terugkeer van de ideologie als een exclusief CDA-bezit. Het CDA-rapport 'Nieuwe wegen, vaste waarden' markeert die terugkeer. “Dat rapport staat tegenover al die verkiezingsprogramma's die het Centraal Planbureau kan doorberekenen, maar een ideologie kun je niet in cijfers uitdrukken.”Vooral dankzij de 'unieke eigenschappen' van katholieke politici, die volgens Hillen liberalisme en sociaal besef in zich verenigd zien, zal de komende tien jaar het politieke landschap tussen CDA en VVD worden verdeeld. Hillen: “Ik persoonlijk kan heel goed met iemand als Bolkestein overweg, maar Heerma gruwt van die man.”