'Bepaal het zelf maar, het zijn allemaal bandieten'

MOSKOU, 18 DEC. De stembus was een oude kartonnen doos, een stemhokje ontbrak, maar de opkomst in het Moskouse ziekenhuis nummer 64 was bijna honderd procent. Artsen deelden de bedlegerige patiënten gisteren niet alleen medicijnen maar ook stembiljetten uit. “U moet daar een kruisje zetten, zo moeilijk is dat toch niet?”

Ziekenhuis nummer 64 was een van vele instellingen waar Russen gisteren hun stem konden uitbrengen zonder door de kou naar een stemlokaal te hoeven gaan. Het sanatorium Barvicha, waar president Jeltsin van zijn hartklachten herstelt, was er ook één. Maar terwijl voor Jeltsin - en de aanwezige televisiecamera's - speciaal een stemhokje was gebouwd, ging het er in nummer 64 prozaïscher aan toe.

“Goedemorgen, er zijn vandaag verkiezingen”, riep dokter Nikolaj Stepanov vrolijk terwijl hij de deur van een ziekenzaal opengooide. De patiënten, voor het merendeel ouderen, keken vanuit hun bedden verdwaasd naar de optocht die nu binnenkwam. Behalve dokter Stepanov was er een lid van de administratie met een patiëntenlijst, een verpleegster met de stembiljetten en een lid van de technische dienst met in zijn armen een dichtgeplakte kartonnen doos. “Zelf gemaakt”, zei hij trots, terwijl hij het ding op de rand van een bed neerzette. Er hadden medicijnen ingezeten. “Zo'n echte stembus is niet te tillen.”

Terwijl zijn personeel op de lijst aanstreepte wie er in de bedden lagen, legde dokter Stepanov de regels uit. “Het is heel eenvoudig, er zijn drieënveertig partijen en eentje moet u aankruisen.” Het klonk inderdaad eenvoudig, maar een mevrouw van 78 bij het raam had er toch moeite mee. “Wat is dit allemaal?”, mompelde ze, terwijl zij het stembiljet ondersteboven voor zich hield. Het stembiljet bij de verkiezingen van gisteren was een papier ter grootte van een affiche, met twee lange rijen namen en moeilijk te doorgronden emblemen. Het kleine lettertype maakte de keuze niet gemakkelijker. Zeker niet voor iemand die, zoals deze patiënte over zichzelf zei, “niet meer zo goed ziet”.

Stepanov kwam helpen. “Voor wie wilt u stemmen, voor Zjoeganov?”

“O nee”, antwoordde de vrouw, “die deugt niet.”

“Voor Zjirinovski dan?”

“Mijn god nee, die is nog veel erger.”

“Voor generaal Lebed misschien?”

“Lebed? Vooruit dan maar, voor Lebed”, zuchtte ze. Uit overtuiging of om ervan af te zijn, dat bleef in het midden. Dan moet u nummer 31 aankruisen, wees Stepanov op het stembiljet de partij van de nationalistische generaal aan. En terwijl de kiezer nog enige tijd bezig was het stembiljet zo op te vouwen dat het door de gleuf in de kartonnen doos paste, liep de dokter alvast naar het volgende bed.

“Ga weg, ik wil er niets mee te maken hebben”, gromde daar een verwilderd kijkende man die probeerde zich onder de lakens te verbergen. De vrouw van de administratie legde uit dat er toch een heel ruime keuze was. Democraten, communisten, nationalisten. “Of houdt u van bier? Er is ook een Partij van Bierliefhebbers.” Vanonder de lakens klonk iets dat als ontkenning moest zijn bedoeld. “Zjoeganov of Zjirinovski?”, riep Stepanov toen maar. “Bepalen jullie het zelf toch. Het zijn allemaal bandieten”, kwam het antwoord. Het medisch personeel keek elkaar vragend aan en besloot dat deze patiënt tegen àlle partijen was, waarvoor op het Russische stembiljet een apart hokje kan worden aangekruist. Dan gaat de stem naar niemand, maar telt ze wel bij berekening van de opkomst.

Zo ging het zaal in zaal uit, de hele dag door. Er waren patiënten die kalm de partij van hun voorkeur aankruisten, maar er waren er ook die voor niemand wilde stemmen, of juist voor iedereen. Dokter Stepanov en zijn medewerkers hadden soms grote moeite de keuze uiteindelijk te bepalen.

“Ik ben voor Fjodorov”, zei een mevrouw die aan haar been was behandeld. “Voor welke Fjodorov, de oogchirurg of de financier?”, vroeg de verpleegster. Svjatoslav Fjdorov, een beroemde geneeskundige, leidt De Partij voor Arbeiderszelfbestuur. Boris Fjodorov is een oud-minister van financiën en leidt Voorwaarts Rusland! “U weet wel, Fjodorov”, herhaalde de patiënte. Na enig doorvragen bleek (of leek) het om de geneeskundige te gaan.

Het tweede stembiljet met de plaatselijke kandidaten leverde nog veel meer problemen op. Er stonden veertien namen op die ook gezonde mensen weinig zeiden. Bij ene Zjoekov stond LDPR vermeld, ten teken dat hij tot de partij van de radicale nationalist Vladimir Zjirinovski behoorde. Maar bij anderen bleef ook na herhaald lezen van de ene alinea met biografische gegevens onduidelijk welk gedachtengoed de kandidaat vertegenwoordigde. Zjoekov gooide hoge ogen, maar dat was omdat verscheidene patiënten hem in verband brachten met maarschalk Zjoekov, een oorlogsheld.

Van de 739 patiënten die volgens de centrale verkiezingscommissie in het ziekenhuis stonden ingeschreven, heeft gisteren een overgrote meerderheid gestemd. De enige uitzondering waren vijftig mensen die in de dagen voor de verkiezingsdatum uit het ziekenhuis waren ontslagen, en de paar ernstig zieken die niet meer bij bewustzijn zijn. Op de vraag of de oudste bewoners van het ziekenhuis, de mensen die soms een verwarde indruk maakten, wel in staat hadden moesten worden gesteld om aan de verkiezingen deel te nemen, zei Stepanov: “Dat is niet aan ons om te beslissen. Trouwens, het is in dit land hoe dan ook moeilijk om te bepalen wie bij zijn verstand is en wie niet.”