'Oostenrijk is al vóór de verkiezingen veranderd'

In Oostenrijk worden morgen verkiezingen gehouden. De conservatieve ÖVP is niet langer bereid om het met de socialistische SPÖ op een akkoordje te gooien, zoals de afgelopen negen jaar gebruikelijk was.

WENEN, 16 DEC. Onder het goudgele licht van de kroonluchters in de Wiener Hofburg zegt Wolfgang Schüssel, sinds zes maanden leider van de Oostenrijkse Volks Partij ÖVP ) en vice-kanselier, dat hij het land “nu al” heeft veranderd. “Er is geen familie, geen café, geen kantine meer in Oostenrijk waar niet over bezuinigingen wordt gesproken.”

De conservatief Schüssel, opvallend door zijn kleine postuur, zijn ronde bril en zijn vlinderdasje, probeert in Oostenrijk een kleine revolutie tot stand te brengen. Zijn doel is om de oude socialistische elite, die het land sinds negen jaar samen met de ÖVP regeert en in totaal al 25 jaar aan de macht is, te verdrijven.

Schüssel wil bezuinigen op de staatsuitgaven, de bureaucratie verminderen en de staatsbedrijven privatiseren en dat kan volgens hem niet zolang de socialist Vranitzky, bondskanselier sinds 1987, het in Oostenrijk voor het zeggen heeft. Vranitzky wil wel bezuinigen, maar niet te hard en het uitgebreide politieke vrienden-netwerk dat hij in de loop der jaren heeft opgebouwd, staat privatisering van de staatsbedrijven in de weg. Na onenigheid over de begroting voor 1995 - de socialisten stonden erop dat een deel van de begroting werd gedekt door belastingverhoging - heeft Schüssel de coalitie in oktober laten springen en is met de 'nieuwe VP ' een campagne begonnen om zelf bondskanselier te worden.

“Hoe kun je samenwerken met iemand die niet eerlijk is”, zei hij donderdag bij de afsluiting van zijn verkiezingscampagne in de Weense Hofburg. “Wat is dat voor een partnerschap waarbij de minister van financiën (de socialist Staribacher) maandenlang verzwijgt hoe groot het begrotingstekort werkelijk is?”

De ÖVP wil alleen nog regeren met de socialisten als op het ministerie van financiën de bezuinigingskoers wordt gevolgd die de conservatief Johannes Ditz, nu minister van economische zaken, voorstaat. Alleen door te bezuinigen kan Oostenrijk “meespelen in de European Champions League”, aldus Schüssel, “alleen dan kan Oostenrijk voor het einde van de eeuw meedoen aan de Europese muntunie.”

Woensdag schoot de Duitse minister van financiën, Theo Waigel, het duo Schüssel-Ditz te hulp tijdens een verkiezingsbijeenkomst in het Weense Palais Ferstel. “Ik ben hier gekomen om duidelijk te maken waar mijn politieke vrienden zitten”, zei Waigel. Hij hield een pleidooi voor de Oostenrijkse deelname aan de Europese muntunie en onderstreepte de noodzaak om te bezuinigen. “Geen enkel land kan het zich veroorloven om achterover te leunen en de schulden over te laten aan de volgende generatie”, aldus Waigel. Hij herinnerde er op sarcastische wijze aan dat de val van de Berlijnse Muur niet te danken was aan het socialisme, maar een “overwinning was van het idee van de vrijheid, van de soevereiniteit en van het christelijke mensbeeld.”

Maar uit opiniepeilingen blijkt dat de socialisten in Oostenrijk met ongeveer 33 procent van de stemmen nog altijd voorliggen op de ÖVP , die volgens schattingen slechts kan rekenen op 27 procent van de stemmen. Het zou vooral de angst zijn voor een coalitie van de ÖVP met de Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ ) van de rechtse extremist Jörg Haider die veel kiezers toch weer naar de socialisten drijft. Bovendien horen veel Oostenrijkers liever van Vranitzky dat het helemaal niet zo slecht gaat met Oostenrijk, dan van Schüssel dat de nood aan de man is.

Er bestaat geen twijfel over dat de socialisten morgen de verkiezingen winnen, zegt de socialistische minister van sociale zaken, Hums, die in de Weense sneeuw punch staat uit te delen. De opkomst valt tegen, hooguit tien man, onder wie een paar zwervers. “Mijn zorgen beginnen pas na de verkiezingen, als weer met de ÖVP moet worden gepraat over coalitievorming”, zegt hij. Er is te veel gescholden om elkaar straks weer enthousiast in de armen te vallen. “De vernieuwingsdrang van Schüssel heeft een eigen dynamiek gekregen”, zegt Hums. “De ÖVP is gevangene geworden van haar eigen harde opstelling.”

Maria Rauch-Kallat, secretaris-generaal van de ÖVP straalt in haar felle korenblauwe mantelpakje vechtlust uit. “Natuurlijk hebben wij een groot risico genomen”, zegt ze in het hoofdkantoor van haar partij. “Maar akkoord gaan met een begroting waarin niet wordt bezuinigd en de belastingen weer worden verhoogd, zou voor het land een veel groter risico betekenen.”

De coalitiebesprekingen worden na de anti-SPÖ campagne die door de ÖVP is gevoerd, moeilijk, erkent Rauch-Kallat. “Wij hopen dat de verstandige mensen in de SPÖ de overhand krijgen en dat Vranitzky weggaat. Dan denk ik dat er met de partij heel goed valt samen te werken. Maar als de socialisten op de oude voet verder willen, zijn wij genoodzaakt om in de oppositie te gaan.”

Rauch-Kallat wimpelt de stelling dat Schüssel de deur heeft opengezet voor de protestpartij van Jörg Haider, weg. “Het zijn de socialisten die Haider groot hebben gemaakt. Toen Vranitzky in de regering kwam, had Haider nog maar vijf procent van de stemmen. Nu heeft hij rond de 25 procent. Als we niets veranderen, wordt Haiders partij nog groter.” De conservatieven hebben in de negen jaar dat ze meeregeerden met de socialisten niets kunnen doen tegen het machtsmisbruik, de bureaucratie en de geldverspilling in Oostenrijk, zegt Rauch-Kallat. “Wij zaten nooit op de sleutelposities”.

Na jaren van onderling bedisselen tussen ÖVP en SPÖ zijn plotseling alle coalities mogelijk geworden en zijn de kiezers in de war. Ongeveer een miljoen Oostenrijkers weten nog niet wat ze morgen gaan stemmen. Heide Schmidt, de leider van de D66-achtige partij Liberales Forum - een afsplitsing van de FPÖ uit 1992 - hoopt in de regering te komen als bemiddelaar tussen conservatieven en socialisten. De Groenen, die volgens de opiniepeilingen veel stemmen zullen verliezen aan kiezers die de socialisten willen redden, hopen stilletjes op een coalitie met de socialisten en het Liberale Forum. Maar ook een coalitie van de conservatieven met Jörg Haider of een conservatieve minderheidsregering met gedoogsteun van Haider in het parlement, is niet uitgesloten. Een regering van socialisten en conservatieven lijkt alleen nog mogelijk als een van de beide partijleiders, Vranitzky of Schüssel, het veld ruimt.