Leeg hoofd

De wakkerste krant van uitgeslapen Nederland pakte breed uit: kroonprins Willem-Alexander en Patrick Kluivert in een innige omhelzing. Full colour. Ik dacht aan Jacques Brel: les paumés de la nuit. De foto was van een ondraaglijke treurigheid. Twee hopelozen in de nacht van Liverpool. De een hopeloos door geboorte, de ander hopeloos door talent. Het tapijt van Anfield als rode loper voor geschonden levens bij elkaar, wie bedenkt het? Ik miste alleen Lady Di nog, met een paar blini's in de hand: eten geeft je het gevoel van armen om je heen.

Alex begrijpt niets van voetbal. Nederland-Ierland was geen wedstrijd, het was een klassenstrijd. Na zo'n duel ga je als aankomende koning niet op de foto met je gelijke. Dan zoek je McGrath op die je alles kan vertellen over de grauwe melancholie in een weeshuis. Of aanvoerend Townsend die voor de aftrap nog een spuitje tegen stoflong had gekregen. Koningen horen eerst de hand te reiken aan de verworpenen, aan de minstbedeelden. Sarretje en Bogarde hadden ook gekund: hun sociale verdriet is bijna zo streng als dat van de Ieren. Bea had dat beter gedaan.

Er is erger. Met die vette lach begint Alex steeds meer op S⊘ren Lerby te lijken. Ooit topvoetballer, nu vleeskoning, gespecialiseerd in Poolse worst. Zou de kroonprins ook in het vlees zitten? Zijn kop wordt wel héél dik. Ik verdenk hem ervan dat hij ook met losse duizendjes op zak rondloopt. In de vleessector moet het geld rollen. Het air van: wat is hier nog te koop, straalt van dit koningskind af. Ook daarom: zou Willeke nog vrij zijn?

De klassenstrijd op Anfield was mooi en meeslepend. Mijn hart ging naar de Ieren. Vooral tegen het einde van de wedstrijd toen de Nederlanders de bal nog alleen rondspeelden. Stationair voetbal. Dat was een arrogantie te ver. Dat doe je niet als je tegen een bejaardenhuis speelt. Zo ostentatief mag leedvermaak niet zijn. Jonkies als Reiziger en Seedorf weten wellicht niet beter, maar een gevoelige sociaal-democraat als Danny Blind had deze schande over het Nederlands elftal moeten breken. De captain van Oranje had de Ieren tijd en ruimte moeten laten. In hun laatste storm voor het bankstel. Je laat de Cascarino's van deze wereld niet voor gek draven, dat doe je met ballerino's die ook jeugd en talent hebben. De tactische wreedheid van Oranje was een smet op deze prachtige wedstrijd uit de oude doos: voetballen op instinct, niet vanuit een systeem.

Er zijn de voorbije dagen lyrische verhalen geschreven over het goede Ierse volk, over de humor van Jack Charlton die allesbehalve een grappenmaker is en over de taaie onverzettelijkheid van de Kelly's en de Sheridans. Ik mocht het graag lezen, maar aan de essentie van het Ierse voetbal werd voorbijgegaan: Ieren zijn niet bang voor een leeg hoofd. Ze weten alleen dat de bal rond is, dat het spelletje gebiedt: erop en erover en dat doodgaan in de zestien prettiger voor het nageslacht is dan je in een achterkamertje een hartinfarct te neuken. Van tactiek willen ze niets weten, systemen kunnen ze niet onthouden en als er mannetjes op het bord worden getekend denken ze aan hun kinderjaren. Ieren voetballen met een leeg hoofd en zijn daarom zo ontroerend. De verintellectualisering van de sport slaat hen als een vloek in het gezicht. Pompen godverdomme. Het hele leven is tenslotte sterven en stribbelen.

Heel even zag het er naar uit dat Guus Hiddink met het Nederlands elftal ook terug wilde naar het oervoetbal. Naar de sensatie van een rush. Spelers die zonder gekloven wenkbrauwen van het veld stapten, hadden hun werk niet gedaan. Het waren de dagen dat de bondscoach de mond vol had over passie. Ik hoorde het Guus graag zeggen. Maar inmiddels heeft de Achterhoeker zich ook laten verintellectualiseren. Onder de karwats van Van Gaal? Hij zal het niet toegeven, maar er wordt in Noordwijk over niets anders meer gesproken dan over het systeem, over de Ajax-as, over de soberheid van Bogarde. En in een verloren moment over Bergkamp die bij Inter alles heeft verleerd wat Van Gaal hem bij Ajax met stalinistische vastberadenheid indoctrineerde.

Oranje is een verzameling radertjes van de motor geworden. Niemand mag of durft nog motor te zijn. Efficiënt is het wel, maar over het succes ligt een digitale kilte. De Ieren met hun vooroorlogse heroïek verliezen altijd, maar zij maken de mensen wel gelukkig. Geluk is in voetballend Nederland een herinnering.