Invoering van 'euro' zal banken miljarden kosten

Het Europese bankwezen staat voor de meest gecompliceerde ingreep uit zijn geschiedenis en tevens de meest kostbare: de invoering van de euro zal de banken volgens een grove schatting 20 miljard gulden kosten. Voor de banken begint de operatie in 1999. Dan worden niet alleen de wisselkoersen aan elkaar geklonken, maar gaan ook de financiële markten over op de euro. Chaos ligt op de loer. 'Alsof je in een op de snelweg rijdende auto de koppelingsplaten vervangt'. Een blik in de keuken van een Nederlandse grootbank.

De systeemanalisten en programmeurs in het spiegelende hoofdkwartier van de Rabobank hoeven zich voorlopig niet te vervelen. De komende jaren moeten circa 6 miljoen spaarrekeningen, 4,5 miljoen betaalrekeningen en nog eens vele honderdduizenden koopsompolissen, verzekeringen, hypotheken en leasecontracten worden omgezet van guldens in euro's. Wie had gedacht dat met een simpel omrekenprogrammaatje kan worden volstaan, komt bedrogen uit: de duizenden, onderling gekoppelde deelsystemen die de bank telt, vergen alle een eigen aanpak.

Fouten zijn uit den boze, maar bijna onvermijdelijk bij zo'n grootscheepse omrekenoperatie, weet men bij de Rabobank. Nu al kunnen ze eng dromen van bejaarden die dolgelukkig naar Spanje vertrekken omdat een onverwacht hoge AOW-uitkering op hun rekening is gestort, naar later blijkt omdat de opdrachtgever heeft vergeten het bedrag om te rekenen. 'Alsof je in een op de snelweg rijdende auto de koppelingsplaten vervangt', zo wordt de euro-operatie omschreven aan de Utrechtse Croeselaan.

Wordt de burger pas op z'n vroegst in januari 2002 geconfronteerd met de Europese munt, voor de banken begint de grootste monetaire ingreep uit de recente geschiedenis al in 1999. Dan worden niet alleen de wisselkoersen van de deelnemende valuta aan elkaar geklonken, maar gaan ook de professionele financiële markten over op de euro. Chaos ligt op de loer: terwijl transacties op de kapitaalmarkt reeds in euro's geschieden, blijven baliemedewerkers nog tot 2002 in guldens denken. Haarscherp is de scheiding echter niet. “Grote vraag is hoe snel de consument om europrodukten gaat vragen”, aldus W. Boonstra, hoofd van de afdeling Algemeen Economisch Onderzoek van Rabobank Nederland. “Ik kan me voorstellen dat een klant die na 1999 een hypotheek afsluit in guldens het heel lastig vindt om diezelfde hypotheek kort daarna te laten omrekenen naar euro's. Zodra één bank begint met euro-hypotheken, zal de rest uit concurrentie-overwegingen moeten volgen.” Boonstra hoopt van harte dat het zo ver niet zal komen. “Als de grote massa van het girale betalingsverkeer, veel transacties van kleine bedragen, pas in 2002 overschakelt op euro's, dan hebben we genoeg voorbereidingstijd. Maar als al vanaf 1999 allerlei produkten in euro's moeten worden omgezet, dan komen we in tijdnood.”

De grootste ramp die men zich bij de Rabobank kan voorstellen is een volledige mix van euro en gulden vanaf 1999. “Het zou een verschrikking zijn als de overheid bijvoorbeeld vanaf 1999 subsidies of rekeningen in euro's gaat betalen aan instellingen en bedrijven die hun financiële systeem al hebben omgezet”, aldus H. Geukers, onder-directeur van Rabobank Nederland. “In separate circuits, zoals interventies van de centrale bank of onderlinge bancaire transacties, is dat geen probleem. Zolang de burger maar niet te maken krijgt met die circuits. Als je vanaf 1999 als bank echter zowel euro's en guldens moet gaan verwerken, betekent dat een investering van miljoenen guldens extra voor het scheiden van betalingsopdrachten. Bovendien werkt het fouten in de hand.”

Menig Europese bank is inmiddels druk aan het rekenen hoe groot de kosten zullen uitvallen voor het herprogrammeren van geautomatiseerde systemen, het bijscholen van personeel en het verlies aan inkomsten uit de lucratieve valutahandel. Veel is echter nog onduidelijk en de schattingen lopen dan ook fors uiteen. De Britse bank Barclays en de Franse Société Générale berekenden vorig jaar dat de overschakeling op de nieuwe munt elke grote bank in Europa op ruim 200 miljoen gulden zal komen te staan. Bij de Rabo houdt men het op ruim 100 miljoen gulden in de komende vijf jaar, “een boterzachte schatting want het kan ook tweemaal zoveel zijn”. De Fédération Bancaire Européenne in Brussel berekende enkele maanden geleden, uitgaande van het Big Bang scenario, dat het Europese bankwezen minimaal 8 tot 10 miljard ecu (17 tot 22 miljard gulden) kwijt zal zijn aan de overschakeling op de gezamenlijke munt, ofwel circa 2 procent van de jaarlijkse operationele kosten van een bank. De kosten zullen vermoedelijk hoger liggen, aangezien het vrijwel zeker is dat de euro en de oude munten enige tijd naast elkaar zullen worden gebruikt. Het hanteren van een dubbel systeem brengt extra kosten met zich mee.

Een van de meest merkbare effecten van de komst van de euro is de omzetdaling in de dealingroom. Volgens B. Walschots, hoofd research financiële markten van de Rabobank, zal de omzet van de valutahandel met zo'n 40 procent dalen als de koersen van een deel van de Europese munten in 1999 worden vastgelegd. Pessimistisch over de toekomst van de financiële markten in Europa is hij echter allerminst. Walschots voorspelt een explosie van creativiteit in de dealingrooms als het gaat om het zoeken van nieuwe produkten en markten. Met name op het gebied van rente-gerelateerde produkten, zoals obligaties en opties, wordt een forse groei verwacht. Maar ook de handel in exotische munten, met name uit Zuidoost-Azië, zal sterk groeien. “De wereldhandel groeit nog steeds en daarmee de valutahandel. Het gevaar is wel dat de handel wordt opgeblazen om het verlies van de Europese valutahandel te compenseren.” Walschots verwacht dat het omzetverlies als gevolg van de euro-introductie binnen enkele jaren zal zijn weggewerkt.

De euro zal in het internationale handels- en beleggingsverkeer een grotere rol spelen dan de huidige Europese munten samen. Bij introductie zal de euro de tweede plaats op de wereldranglijst van wereldmunten innemen. Qua liquiditeit zal er een kapitaalmarkt ontstaan die zich kan meten met die in de VS, aldus de Rabobank. In het handelsverkeer kan de euro zelfs belangrijker worden dan de dollar, aangezien Europa als handelsblok groter is dan de VS. Op de lange termijn kan de euro de dollar zelfs als reservevaluta naar de kroon gaan steken, aldus Walschots.

De Rabobank beschouwt de voorziene kosten van ruim 100 miljoen gulden als dragelijk. Geukers: “De euro houdt zowel kansen als bedreigingen in. Ons werkgebied wordt straks uitgebreid met enkele honderden miljoenen extra klanten. Dat biedt mogelijkheden voor nieuwe produkten. Tegelijkertijd zullen we meer concurrentie krijgen.” Per saldo vindt Geukers de euro-operatie echter “heel spannend en vanuit historisch oogpunt fantastisch om mee te maken”.

    • Friederike de Raat