In één klap minder alleen; Bij de tachtigste verjaardag van Frank Sinatra

Just in time was het eerste nummer dat ik van Frank Sinatra hoorde. Ik weet nog wanneer en hoe. Begin jaren zestig, via het oortelefoontje van een zelfgebouwde Philips Pionier radio. Op een klein zolderkamertje in Amsterdam-West. Met ijsbloemen op de ramen. Het was in een uitzending van de piraat Veronica. Soms heel helder, soms met Mexicaanse hond, Just in time: wat een tempo, wat een opgewektheid, en vooral, wat een krankzinnige stem! Slijmerig, eng en erg brutaal. Op 15-jarige leeftijd had ik mijn liefde gevonden. De volgende dag, meteen uit school, ging ik naar de grammofoonplatenwinkel en vroeg naar het nummer. Ik schaamde me enigszins want Sinatra was volkomen uit de tijd. Op school hielden ze van Cliff Richard, Bill Haley, Elvis Presley, de Beatles en de Rolling Stones maar niet van de slijmbal Frank Sinatra. Bij ons op het Montessori Lyceum had je een kamp Beatles en een kamp Rolling Stones en ik werd, in m'n eentje, het geheime kamp Sinatra. Toen vond men hem een veel grotere ouwe lul dan nu. Toen was de scheiding tussen eigentijdse muziek en bejaardenmuziek veel scherper. Door Sinatra was ik in één klap vroeg oud maar minder alleen.

Just in time stond op een ep-tje getiteld Come dance with me. Op de hoes een lachende Sinatra die je ten dans vraagt. Wat een vrolijkheid. Mijn ouders vonden Sinatra meer dan walgelijk. Terwijl ik telkens weer probeerde uit te leggen waarom Sinatra's zang zo mooi was, waarom hij zo'n groot kunstenaar was. 'Mama, ga nou 's zitten, moet je 's goed luisteren naar het nummer If you go away, een door Rod Mackuen vertaald chanson van Jacques Brel, Ne me quitte pas. Brel zingt z'n eigen nummer mooi, maar Sinatra zingt het beter. Brel zingt het egocentrisch, uitzichtloos, wanhopig: VERLAAT MIJ NIET, VERLAAT MIJ NIET! Sinatra zingt het altruïstisch, ruim, hoopvol. 'Als je weggaat, nou ja, niks aan te doen, voor jou honderd anderen'.' Mijn moeder luisterde vol aandacht en kwam tot de conclusie: 'Hij heeft geen mooie stem'.

Een tijd later probeerde ik het met de lp The Concert Sinatra. Frank Sinatra zingt met groot symfonieorkest o.l.v. Gordon Jenkins. 'Moet je 's luisteren naar Ol' Man River, hoe mooi hij elk woord uitspreekt, hoe hij eigenlijk zelf het woord is, hoe fluisterend hij kan zingen en hoe symfonisch hij kan uithalen.' M'n moeder luisterde geïnteresseerd en zei: 'Ik vind het oneerlijk dat hij, omdat hij geld heeft, zo'n groot orkest kan betalen terwijl iemand met een betere stem het met een klein orkest moet doen.'

Ik heb mijn ouders nooit aan Sinatra kunnen krijgen. Ook mijn broers niet en m'n weinige vrienden. Ze accepteerden je afwijking maar gingen niet mee. Pas op mijn 21ste, zes jaar na mijn coming out, ontmoette ik een eerste lotgenoot, Gied Jaspars. Ook hij hield van Sinatra en mede daardoor kon je goed met elkaar praten, begreep je sneller dan anderen waar het leven over ging. Terwijl je nooit precies begreep waar Sinatra over ging. Nog niet. Je voelt diepte terwijl hij zo simpel zingt. Nederlandse zangers spelen dat ze in een lied geloven, Sinatra speelt niet maar zingt en je gelooft hem. Je blijft luisteren, je vergeet je omgeving en je gaat in hem op. Als ik met iemand praat en ik hoor, op de achtergrond, Sinatra, dan hoor ik alleen maar Sinatra.

Sinatra is altijd mijn grote en enige idool geweest. Door zijn manier van zingen maar ook door zijn rauwe manier van leven. Roken, drank, onderwereld, agressie en veel zingend huilen. Ongrijpbaar als geen andere zanger. Hoe is het mogelijk dat zo'n bikkelharde man zo mooi kan zingen. Hij meent niks van wat hij zingt en toch begrijp je meer dan bij wie ook waar hij over zingt. Over liefde, eenzaamheid en hoop. Zoals hij het woord alone uitspreekt, kan niemand anders het. Het is huilerig, cynisch, indringend, afstandelijk en humoristisch. Sinatra is een combinatie. En, heel belangrijk, je hebt het idee dat hij speciaal voor jou zingt! Hij is niet met z'n eigen problemen bezig maar met die van jou! Hij zingt zichzelf niet vrolijk maar jou!

Dat is het grote verschil met andere zangers, zij zijn met zichzelf bezig. Sinatra is met z'n publiek bezig. Sinatra troost, bevestigt en stimuleert. Heel wat keren heeft hij mij uit een diepe put gehaald. Heel wat keren ook probeerde ik van hem af te kicken. Er zijn periodes geweest dat mijn liefde voor de man en zijn muziek me irriteerde. Het dreigde een verslaving te worden. Ik wilde er vanaf. Ook toen ik hoorde dat hij een grote nichtenhater was. Mag je als nicht van een nichtenhater houden? Mag je van de muziek van een door en door slecht mens houden?

Ik moet eerlijk bekennen dat ik een korte periode zonder Sinatra geleefd heb. Ik was overgestapt op Ella Fitzgerald en voelde me een stuk dichter bij de natuur staan. Niet eigentijds want jazz was in de ogen van leeftijdgenoten achterhaald, maar Ella was in elk geval, in vergelijking met Sinatra, minder slijmerig en minder onderwereld. Na enkele maanden moest ik tot de conclusie komen dat ik niet zonder Sinatra kon, dat mijn leven een stuk armer aan het worden was. Dan maar verslaafd. Ik was weer terug en was weer blij als er een nieuwe plaat uitkwam. Cycles, A man alone, Watertown, Moonlight Sinatra.

Hoe ouder hij werd hoe heviger de discussies; zingt hij nou nóg beter of is het niet meer om aan te horen. Voor zijn echte fans was het prettig dat hij steeds weer doorging. Ook in periodes dat hij niet goed bij stem was, tonen niet haalde of pas na heel lang zoeken. Het was niet erg als hij maar bleef zingen, platen bleef maken. My way, Some nice things I've missed, Ol' Blue eyes is back. Op elke plaat stond wel één nummer dat boven alles uitsteeg. Zelfs op die duetten-cd's van een paar jaar geleden. Op de eerste vind ik Come fly with me een hoogtepunt en op de tweede How do you keep the music playing/My funny Valentine.

En nu is hij 80 geworden en uiteindelijk toch gestopt met zingen. Sommige Sinatra-fans vinden dat hij al veel eerder had moeten stoppen, ik vind dat hij tot z'n laatste adem door moet gaan. Ook als hij helemaal niet meer weet waar hij staat, met wie hij getrouwd is en in de verkeerde kant van de microfoon zingt, hij moet doorgaan. En wij, zijn publiek, moeten onze grenzen wat gaan verleggen. Tonen die niet meer gehaald worden zijn, als ze uit Sinatra komen, ook mooie tonen. Ik heb liever een dunne Sinatra-toon dan een dik Sinatra-boek. Voor al die boeken over Sinatra heb ik me nooit geïnteresseerd. Er is maar één ding dat telt, en blijft tellen, the voice.