Duitse minister van justitie weg na partijreferendum

BONN, 15 DEC. De Duitse minister van justitie, het 44-jarige FDP-lid Sabine Leutheusser-Schnarrenberger, is gisteren afgetreden.

Zij nam haar besluit nadat een ruime meerderheid van de leden van haar partij zich per referendum bleek te hebben uitgesproken vóór uitbreiding van politiebevoegdheden tegen verdachten van zware criminaliteit.

De 54-jarige Edzard Schmidt-Jortzig, een gewezen rechter en hoogleraar, volgt haar op. Hij zit sinds 1994 in de Bondsdag en komt uit Kiel, de hoofdstad van de deelstaat Sleeswijk-Holstein, waar 24 maart deelstaatverkiezingen zijn. Op die dag zijn er ook regionale verkiezingen in Baden-Württemberg en Rijnland-Palts. Die verkiezingen zijn van belang voor de overlevingskansen van de FDP, die overigens nog slechts in de Bondsdag en in de landdag van Hessen (en hier en daar in gemeenteraden) vertegenwoordigd is.

Mevrouw Leutheusser was minister sinds mei 1992. Zij wordt gerekend tot de linkervleugel van haar partij, die gisteren met de uitslag van het referendum een nederlaag leed. Aan het door partijvoorzitter Wolfgang Gerhardt op verzoek van zeven FDP-deelstaatgewesten georganiseerde referendum had 43 procent van de partijleden deelgenomen. Van hen had 64 procent gestemd voor de omstreden uitbreiding van politiebevoegdheden, zoals - na goedkeuring door de officier van justitie - het elektronisch afluisteren van telefoonverkeer van verdachten van zware criminaliteit.

De CDU/CSU en de SPD hebben zich al uitgesproken voor deze zogeheten grosse Lauschangriff. De FDP was daar tot nutoe tegen, zowel in haar partijprogramma als via congresuitspraken (afgelopen zomer nog). De CDU/CSU had tot dusverre op dit stuk geen wetgeving met de oppositionele SPD willen doordrukken maar liever willen wachten op een meningsverandering bij haar liberale coalitiepartner.

Nadat de referendumuitslag bekend was gemaakt nam minister Leutheusser, zoals zij had aangekondigd, direct ontslag. Zichtbaar geëmotioneerd, soms op de rand van een huilbui, verklaarde zij niet bereid of in staat te zijn om “deze koerswijziging en afwijking van de liberale rechtspolitiek geloofwaardig te verdedigen”. “Wie de bescherming van de burger door de staat belangrijker vindt dan de bescherming van de burger tegen de staat, zal uiteindelijk, als de proef op de som volgt, óók het liberalisme opgeven”, zei zij.

Volgens haar dreigt de FDP te veel de nadruk te gaan leggen op het economisch liberalisme. “Ik zie niet dat het liberale profiel duidelijker is geworden. Het ledenbesluit geeft een andere richting aan, het wordt nu moeilijker voor de FDP en gemakkelijker voor de regeringscoalitie”, zei zij. Ze houdt haar zetel in de Bondsdag “om daar voor het rechtsliberalisme te strijden” en zal “zeker niet” ingaan op uitnodigingen lid van de SPD of de Groenen te worden. De Groenen vroegen haar dat al direct na haar aftreden gisteren. Namens de CDU/CSU werd meteen tevreden gereageerd op wat “een overwinning van Gerhardt” werd genoemd.

Dat mevrouw Leutheusser niet geheel alleen staat bleek gisteren uit reacties van linksliberale Bondsdagleden als oud-minister Gerhard Baum en juridisch woordvoerder Burkhart Hirsch. Volgens Baum is het de vraag of de al aangeslagen FDP nu niet ten onder gaat aan een vleugelstrijd. Hirsch zag in de uitslag van het referendum reden zijn woordvoerderschap als juridisch specialist van de FDP-fractie neer te leggen. Hirsch, die in 1992 door Sabine Leutheusser gepasseerd werd als kandidaat voor Justitie, blijft wel lid van het Bondsdag-presidium en houdt - zoals critici opmerkten - dus wel het daaraan verbonden extra inkomen en een dienstauto.