Turkije opgetogen over goedkeuring douane-unie ; doel blijft volledig lidmaatschap van EU

ANKARA, 14 DEC. De ratificatie gisteren in het Europarlement van de douane-unie tussen de Europese Unie en Turkije wordt in dat land ervaren als een historische stap. Voor de meeste Turken is een douane-unie echter niet voldoende. “Ons doel is het volledige lidmaatschap van de Europese Unie”, aldus de populaire krant Hürriyet ('Vrijheid') vanmorgen op de voorpagina.

Ook de Turkse premier Tansu Çiller, wier politieke toekomst er een stuk rooskleuriger uitziet nu de economische integratie van Turkije in Europa een feit is, zei in een eerste reactie “dat de tijd nu is aangebroken om de onderhandelingen voor het volledige lidmaatschap van de EU te beginnen”. Zij onderbrak gisteren haar verkiezingstoernee in Istanbul (op 24 december hebben er parlementsverkiezingen plaats in Turkije) om tot haar grote vreugde via een zaktelefoon te vernemen dat het Europarlement zojuist had ingestemd met het akkoord. Turkse televisiezenders zonden het debat en de stemming - of gedeelten ervan - live uit.

Er was evenwel ook kritiek. Partijleider Necmettin Erbakan van de religieus-fundmentalistische Welvaartspartij verklaarde de overeenkomst niet te erkennen. “Alleen idioten beschouwen 13 december als een feestdag.” De religieus-fundamentalisten willen juist de banden met de Arabische landen aanhalen. Anderen, onder wie Mesut Yilmaz van de centrum-rechtse Moederlandpartij en Alparslan Türkes van de ultra-rechtse Partij van Nationale Actie, wezen op de verregaande voorwaarden die het Europarlement aan Turkije heeft gesteld. Deze hebben betrekking op het verbeteren van de mensenrechten in het land. Daarnaast wordt er druk op de Turkse staat uitgeoefend om samen met de vertegenwoordigers van de Koerden, waaronder ook de separatische Koerdische Arbeiders Partij (PKK), tot een politieke aanpak van de Koerdenkwestie in Turkije te komen. Hun kritiek betrof ook de passage in de resolutie die Turkije aanmerkt als “de bezetter van Noord-Cyprus”. Volgens de liberale krant Milliyet ('Nationaliteit') heeft het Europarlement Turkije op die punten als het ware “in hechtenis genomen”.

De Turkse ondernemers, die de afgelopen maanden in Brussel druk hebben gelobbyd voor de douane-unie, reageerden met realiteitszin op het akkoord. “De douane-unie zal er niet toe leiden dat al onze problemen worden opgelost”, aldus een verklaring van Tüsiad, de organisatie van de grootste ondernemers in Turkije. “Feitelijk zal het akkoord in het begin zelfs nieuwe moeilijkheden met zich meebrengen, maar op de lange termijn biedt het Turkije voordelen wat betreft het disciplineren van de economie en het versterken van onze concurrentiepositie.” Voor de meeste Turken komt met deze economische overeenkomst tevens een einde aan de frustatie die zich de afgelopen tientallen jaren heeft opgehoopt. Na de voortdurende kritiek vanuit het Westen op Turkse schendingen van de mensenrechten, de gebrekkige democratie en de eenzijdige, militaire, aanpak van de Koerdenkwestie, is dit een positief signaal voor Turkije. Het populaire ochtenblad Sabah ('Morgen') krikt het moreel nog verder op door op de voorpagina te juichen “dat we nu eindelijk Europeanen zijn”. De douane-unie staat in Turkije voor meer dan slechts een handelsovereenkomst met de 15 lidstaten van de EU. Zij wordt tevens gezien als een motor om de oriëntatie van Turkije op het Westen te verstevigen. Turkije hoopt zich hierdoor de politieke waarden en normen eigen te maken die in het Westen gelden.

De ratificatie van de douane-unie, gisteren in het Europarlement, wordt tevens in verband gebracht met het intensieve diplomatieke offensief dat Turkije de afgelopen weken zowel in Brussel als in de afzonderlijke lidstaten van de EU heeft ontploooid. Zowel het Europarlement als de regeringen en met name de leiders van de socialistische partijen werden onder sterke druk gezet om hun afgevaardigden in het Europarlement ertoe te bewegen de economische integratie met Turkije goed te keuren. Turkije werd daarbij ondersteund door de VS. De campagne werd in Straatsburg als agressief ervaren. De Europarlementariërs vonden zelfs dindag nog een brief van premier Çiller op hun fax waarin ze nogmaals uitlegde hoe belangrijk de douane-unie zowel voor Europa zelf als voor Turkije is. “In die brief wordt evenwel met heen woord gerept over de Koerden”, aldus een lid van de socialistische fractie.

Turkije ervaart het juist als een grote overwinning dat in de resolutie de PKK niet meer uitsluitend als de vertegenwoordigers van de Koerden wordt gezien. Koerdische politici als Sedat Yurttas, die kandiaat staat voor HADEP in Diyarbakir, in Zuidoost-Turkije, en die eerder werd veroordeeld voor banden met de PKK, spreken van een '13 december-syndroom'. Ze moeten nog zien dat Turkije, nu eenmaal de douane-unie binnen is, bereid blijft de democratie verder gestalte te geven en de Koerden politieke en culturele rechten toe te kennen. Zij vragen zich af of de Europolitici nog wel over enig dwangmiddel van gewicht beschikken om Turkije bij de les te houden.