Schimmel in PVC-matrasjes is geen oorzaak van wiegedood

De Engelse chemicus Barry Richardson haalde in 1989 de wereldpers met zijn bewering dat wiegedood soms wordt veroorzaakt door een schimmel in matrasjes met een kunststof (PVC) bekleding die in lage concentraties schadelijke gassen uitscheidt. Sommige kinderen zouden daardoor langzaam vergiftigd worden en tenslotte 's nachts sterven door onopgehelderde oorzaak. De doodsoorzaak is dan SIDS, sudden infant death syndrome, ofwel wiegedood. De schadelijke gassen zouden de schimmels maken uit vlamvertragers (antimoontrioxyde), weekmakers in plastic en uit arseenverontreinigingen in de antimoontrioxyde.

Het Engelse ministerie van volksgezondheid liet een onderzoekscommissie uitzoeken of het waar was. De commissie Turner vond geen spoor van schadelijke gassen die uit met schimmels besmette PVC-kindermatrasjes vrijkwamen. Dat was in 1991.

Maar in het najaar van 1994 veroorzaakten twee TV-documentaires in Groot Brittannië nieuwe paniek. De journalist Roger Cook blies de theorie van de langzame vergiftiging door schadelijke gassen uit kunststoffen nieuw leven in, onder andere door te zeggen dat in het weefsel van wiegedoodkinderen antimoon was gevonden. De gezondheidsinspectie stuurde opnieuwe een onderzoekscommissie op pad en die rapporteert in The Lancet (9 dec.) dat er opnieuw niets aan de hand is. Richardsons aanvankelijke onderzoek is nu helemaal overgedaan, maar met uitgebreidere fysisch-chemische analyses. Richardson gebruikte indicatorpapiertjes, met chemicaliën doordrenkte teststrookjes die van kleur veranderen als er bepaalde gassen op neerslaan. Het nieuwe onderzoek bracht aan het licht dat laboratoriumkweekjes van de schimmels op stukjes PVC-matrasje inderdaad de gevreesde kleurverandering teweegbrengen. Maar de schimmel deed dat ook als hij niet op stukjes matras groeide. De teststrookjes verkleurden van de zwavel die de schimmels uitscheiden. Antimoon, fosfor, of arseen, de stoffen die Richardson meenden aan te tonen, waren niet vrijgekomen.

Richardson heeft aan het onderzoek meegewerkt, maar blijft ondanks het resultaat ervan overtuigd dat kunststofmaterialen in kinderbedjes de belangrijkste oorzaak van wiegedood zijn. De redactie van The Lancet vindt het nu voldoende en publiceert nu behalve het onderzoeksrapport ook een redactioneel commentaar waarin niet alleen Richardson maar ook de sensatiebeluste massamedia ervan langs krijgen omdat ze kritiekloos achter deze onderwerpen aangaan.

Een matrassenleverancier van de winkelketen Prenatal laat overigens weten dat PVC-overtrekjes in Nederland nauwelijks in gebruik zijn geweest. Wiegedood in Nederland kan worden verminderd door de baby op de rug te slapen te liggen, niet in huis te roken, niet te warm te slapen (vertaald: niet onder een dekbed) en geen hoofdkussen of hoofdbeschermer te gebruiken. Gunstig is ook om een meisje te hebben met een geboortegewicht boven de 2500 gram.

Het advies om geen dekbed te gebruiken, geen hoofdkussen en geen hoofdbeschermer, wordt pas sinds oktober vorig jaar door de consultatiebureaus gegeven. Een maand later werd nog 77% van de pasgeborenen onder een dekbed te slapen gelegd. Hoe het er nu mee is weten we niet. Negen procent van de baby's wordt nog op de buik te slapen gelegd. Dit zijn vaker jongens die niet het oudste kind in het gezin zijn (Ned. Tijdschrift voor Geneeskunde, 9 dec.)