Granaten op centrum Sarajevo; Vredesakkoord voor Bosnië ondertekend

PARIJS, 14 DEC. Tijdens een ceremoniële bijeenkomst in het Elysée in Parijs hebben president Izetbegovic van Bosnië, Milosevic van Servië en Tudjman van Kroatië vanochtend het vredesakkoord voor Bosnië ondertekend. Daarmee is formeel een einde gekomen aan de langste en bloedigste oorlog in Europa na de Tweede Wereldoorlog.

Kort na de ondertekeningontploften in het centrum van Sarajevo twee granaten. Of die slachtofferseisten is niet direct duidelijk

Voor de ondertekening van vandaag waren gisteren de presidenten van Servië en Bosnië het eens geworden over de wederzijdse diplomatieke erkenning van hun landen. Dat betekent dat Servië de territoriale integriteit van Bosnië erkent. Tot een soortgelijke afspraak tussen Servië en Kroatië kwam het gisteren nog niet, maar dat ook deze twee landen elkaar zullen erkennen is volgens de Amerikaanse onderhandelaar Holbrooke een kwestie van tijd.

In een toespraak riep de Franse president Chirac de ex-Joegoslavische leiders op zich met elkaar te verzoenen zoals Frankrijk en Duitsland zich na de oorlog met elkaar hebben verzoend.

Na de presidenten van Bosnië, Servië en Kroatië werd het vorige maand in Dayton al geparafeerde akkoord ondertekend door de presidenten van Frankrijk en de VS en door de regeringsleiders van Duitsland, Groot-Brittannië Rusland (als leden van de internationale contactgroep) en Spanje (als EU-voorzitter). President Clinton ontmoette vanochtend vóór de plechtigheid de presidenten Tudjman en Izetbegovic en - voor het eerst - de Servische leider Milosevic. Hij prees hen omdat ze “het besluit hebben genomen oorlog om te zetten in vrede, en morgen beginnen met de moeilijke taak die vrede reëel te maken”.

Na de ondertekening zei de Bosnische president Izetbegovic dat hij zich voelde als een zieke die “een bitter maar nuttig medicijn” moet slikken. Hij beloofde het akkoord volledig te zullen respecteren, maar drong wel aan op de bestraffing van oorlogsmisdadigers en de terugkeer van alle vluchtelingen. Zijn Servische collega Milosevic zei dat het akkoord “niet alle problemen oplost, maar wel de voorwaarden schept voor de humane oplossing” van die problemen.

De plechtigheid werd bijgewoond door de hoogste leiders van de VN, de NAVO, de Europese Unie, de Europese veiligheidsorganisatie OVSE, de Westeuropese Unie, de Raad van Europa en de Islamitische Conferentie Organisatie. Alle EU-landen, alle buurlanden van ex-Joegoslavië en de andere ex-Joegoslavische republieken Slovenië en Macedonië waren eveneens vertegenwoordigd. De leiders van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic en legerleider Ratko Mladic, waren niet in Parijs aanwezig.

De ondertekening van het akkoord opent de weg voor de komst van in totaal 60.000 militairen, van wie 20.000 uit de VS en 2000 uit Rusland, die het komende jaar onder de vlag van de NAVO zullen toezien op naleving van de vredesafspraken.

Pagina 5: Vredesakkoord

Aan de vooravond van de ondertekening in Parijs werd nog koortsachtig diplomatiek overleg gevoerd over twee punten in het Dayton-akkoord, waarover de spanningen de afgelopen weken zijn opgelopen: de wederzijdse erkenning van Joegoslavië en Kroatië en de positie van de Bosnische Serviërs in de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Eerder deze week sprak 98 procent van de inwoners van de Servische wijken in Sarajevo zich in een, omstreden, referendum uit tegen onderwerping aan het wettelijk gezag van de Bosnische regering. Gisteren bespraken in de Amerikaanse ambassade in Parijs de Servische president, Milosevic, en zijn Bosnische collega, Izetbegovic, een “compromis-formule”, die volgens sommige diplomatieke bronnen inhoudt dat niet het Bosnische regeringsleger, maar de NAVO voorlopig toezicht zal uitoefenen op de Servische wijken.

De Franse minister van buitenlandse zaken, Hervé de Charette, kondigde aan dat de Zweedse ex-premier Carl Bildt, die namens de internationale gemeenschap het niet-militaire deel van het vredesproces in Bosnië moet coördineren, in Sarajevo gaat overleggen over maatregelen die het onderlinge vertrouwen tussen de bevolkingsgroepen kunnen bevorderen.

Tot een wederzijdse erkenning van Joegoslavië en Kroatië kwam het gisyteren nog niet. Die erkenning is van urgent belang in verband met het conflict over Oost-Slavonië. Dit gebied bevindt zich nu nog in handen van de Kroatische Serviërs, maar volgens de in Dayton gemaakte afspraken moet het binnen een periode van maximaal twee jaar weer onder gezag van de regering in Zagreb komen. De hoop op een vreedzame regeling zou aanzienlijk worden versterkt indien Belgrado overgaat tot erkenning van Kroatië: het zou daarmee voor de eerste keer de buitengrenzen van het land erkennen en daarmee impliciet de Kroatische soevereiniteit over Oost-Slavonië.

De Franse minister De Charette zei gisteravond niet zwaar te tillen aan het uitblijven van die erkenning. De kwestie van de erkenning van de republieken van het vroegere Joegoslavië zal volgens hem in “de zeer nabije toekomst” zijn geregeld. Dat geldt ook voor de wederzijdse erkenning van Servië en Kroatië.