De cruciale data van de oorlog in Joegoslavië

31-3-1991: Kroaten en Kroatische Serviërs raken slaags in Plitvice: het sluipende begin van van de oorlog in Kroatië. Het federale leger houdt zich in het begin in de meeste gevallen afzijdig, maar kiest later steeds vaker de kant van de Serviërs.

25-6-1991: Slovenië en Kroatië roepen de onafhankelijkheid uit; het federale leger raakt twee dagen later in een poging de grensposten te bezetten slaags met de Slovenen; in Kroatië raken leden van de Servische minderheid en de Kroatische politie slaags. Na drie weken trekt het Joegoslavische Volksleger zich terug uit Slovenië. In Kroatië komt het tot een volledige oorlog tussen de Kroaten enerzijds en de Kroatische Serviërs en het Joegoslavische leger anderzijds.

25-9-1991: de Veiligheidsraad kondigt een wapenembargo tegen alle republieken in ex-Joegoslavië af.

14-10-1991: de Bosnisch-Servische leider Karadzic loopt met zijn Serviërs het Bosnische parlement uit als dit besluit tot de uitroeping van de Bosnische soevereiniteit. De Serviërs vormen hun fractie om tot een eigen 'parlement'.

18-11-1991: Vukovar valt na een Servisch beleg van drie maanden.

3-1-1992: bestand in Kroatië - het vijftiende op rij en het eerste dat standhoudt. Grote delen van Krajina, Srem en Oost-Slavonië zijn veroverd door de Serviërs, die er een eigen 'republiek' hebben uitgeroepen. Het door bemiddelaar Cyrus Vance opgestelde vredesplan bepaalt dat een VN-vredesmacht, UNPROFOR, wordt gelegerd in deze gebieden, dat de ongeregelde Servische milities hun zware wapens inleveren en dat de vluchtelingen mogen terugkeren. Alleen het eerste deel van dit plan wordt uitgevoerd.

15-1-1992: de EG erkent Slovenië en Kroatië; de internationale gemeenschap volgt.

29-2-1992: referendum in Bosnië wordt door de Bosnische Serviërs geboycot; de moslims en de Kroaten (64 procent van het electoraat) stemmen voor onafhankelijkheid.

27-3-1992: de Bosnische Serviërs roepen eenzijdig een Srpska Republika uit.

6-4-1992: de EG erkent Bosnië; Bosnische Serviërs schieten in Sarajevo op vredesdemonstranten. De Bosnische oorlog is begonnen.

7-4-1992: eerste artilleriebeschieting van Sarajevo door de Serviërs.

5-5-1992: het federale leger gaat akkoord met aftocht uit Bosnië, Servische eenheden lopen over naar leger van Bosnische Serviërs.

30-5-1992: de Veiligheidsraad vaardigt een embargo uit tegen Joegoslavië.

9-10-1992: de Veiligheidsraad vaardigt vliegverbod in Bosnisch luchtruim uit.

2-1-1993: Vance en Owen ontvouwen vredesplan voor Bosnië; het voorziet in een (con)federale staat met tien autonome provincies, drie voor elke etnische groepering en één gezamenlijk te besturen provincie, Sarajevo.

12-4-1993: officieel begin Operatie Deny Flight: het afdwingen van het vliegverbod door de NAVO.

14-4-1993: de Bosnische Kroaten en moslims raken voor het eerst op grote schaal slaags in Centraal-Bosnië.

6-5-1993: het 'parlement' van de Bosnische Serviërs wijst het vredesplan voor de derde keer af, ondanks zware druk van de Servische president Milosevic. Besluit bekrachtigd in referendum op 15-16 mei.

6-5-1993: de Veiligheidsraad roept na Srebrenica ook Sarajevo, Tuzla, Zepa, Gorazde en Bihac tot 'veilig gebied' uit.

25-5-1993: de Veiligheidsraad besluit tot oprichting van een tribunaal voor oorlogsmisdaden in ex-Joegoslavië.

31-7-1993: de strijdende partijen gaan aanvankelijk akkoord met het vredesplan van Owen en Stoltenberg voor de vorming van een “Unie van Republieken van Bosnië en Herzegovina”. Op 1 september wijzen de moslims en de Serviërs het alsnog af.

5-2-1994: de bloedigste individuele aanslag in de oorlog, op een markt in Sarajevo, eist 68 levens.

9-2-1994: de NAVO vaardigt in een reactie een ultimatum uit aan Bosnische Serviërs: ze moeten binnen tien dagen hun zware wapens tot op 20 kilometer van Sarajevo hebben teruggetrokken of ze onder VN-toezicht plaatsen; als ze in gebreke blijven, volgen luchtaanvallen.

28-2-1994: F-16's van de NAVO schieten bij Banja Luka vier gevechtsvliegtuigen van de Bosnische Serviërs neer die het vliegverbod overtraden: de eerste militaire actie van de NAVO in haar bestaan en tevens - na 1397 overtredingen - de eerste actie tegen overtreders van het vliegverbod.

1-3-1994: Kroatië, de Bosnische Kroaten en de Bosnische moslims worden het na vier dagen van overleg onder Amerikaanse auspiciën eens over de vorming van een moslim-Kroatische federatie in Bosnië, die een confederatie met Kroatië zou moeten aangaan.

10-4-1994: NAVO-vliegtuigen vallen in Gorazde Bosnisch-Servische stellingen aan om een eind te maken aan een tiendaags offensief van de Bosnische Serviërs. Het is het eerste optreden van de NAVO tegen gronddoelen in de oorlog in Bosnië.

6-7-1994: de 'contactgroep' (VS, Rusland, Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië) presenteert een nieuw vredesplan voor de opdeling van Bosnië in een moslim-Kroatische federatie (51 procent) en Servisch deel (49 procent). De Bosnische Serviërs wijzen het plan af.

5-8-1994: Joegoslavië (Servië en Montenegro) verbreekt de banden met de Bosnische Serviërs wegens het “verraad” dat ze plegen jegens de nationale zaak van de Serviërs door hun afwijzing van het vredesplan.

1-1-1995: bestand in Bosnië, met looptijd van vier maanden.

4-4-1995: met het invallen van de dooi laait overal in Bosnië de strijd op. Het bestand loopt op 1 mei af zonder te worden verlengd.

2-5-1995: de Kroaten veroveren in tweedaags offensief grootste deel van West-Slavonië op de Kroatische Serviërs.

25-5-1995: NAVO-vliegtuigen plegen luchtaanval op munitiedepot van Bosnische Serviërs in Pale, nadat ze een ultimatum over de teruggave van weggehaalde zware wapens hebben genegeerd. De Serviërs reageren met de gijzeling van blauwhelmen en VN-waarnemers.

3-6-1995: de NAVO-ministers van defensie besluiten tot de vorming van een snelle interventiemacht van Franse, Britse en Nederlandse troepen.

11-7-1995: de Bosnische Serviërs nemen Srebrenica in - het eerste 'veilige gebied' dat ze bezetten. Dertigduizend inwoners vluchten naar Potocari. De vrouwen, kinderen en bejaarden worden gedeporteerd naar Tuzla. Duizenden mannelijke inwoners van Srebrenica worden nog steeds vermist; ze zijn vrijwel zeker door de Serviërs vermoord.

4-8-1995: Kroatië verovert in tweede bliksemoffensief op Oost-Slavonië na de rest van de 'republiek' van de Kroatische Serviërs. 150.000 Kroatische Serviërs slaan op de vlucht naar Banja Luka en Servië.

14-8-1995: begin van een grootscheeps Amerikaans diplomatiek vredesoffensief. Anthony Lake, president Clintons veiligheidsdadviseur, besluit een rondreis door Europa waarop hij een Amerikaans vredesplan gepresenteerd. Onderminister Holbrooke reist de partijen in ex-Joegoslavië af om het plan uit te leggen.

28-8-1995: een granaat op de Merkale-markt in Sarajevo kost 37 mensen het leven.

30-8-1995: NAVO-vliegtuigen nemen in een reactie massaal doelen van de Bosnische Serviërs onder vuur: Operatie Deliberate Force is begonnen, de grootste militaire operatie van de NAVO in haar bestaan.

8-9-1995: vredesoverleg in Genève, het eerste in 17 maanden waarbij de strijdende partijen weer direct praten, resulteert onder leiding van Holbrooke in een akkoord over de constitutionele principes: Bosnië blijft een eenheidsstaat, maar tweegedeeld in een moslim-Kroatisch en een Servisch deel die “speciale parallelle structuren” mogen aangaan met buurlanden.

14-9-1995: de NAVO onderbreekt luchtacties na een akkoord over de aftocht van zware wapens van de Bosnische Serviërs rond Sarajevo. De Bosnische Kroaten en het regeringsleger zetten een offensief in West-Bosnië voort.

20-9-1995: het Kroatisch-moslim-offensief komt 50 km van Banja Luka tot staan. De moslim-Kroatische federatie beheerst nu rond 50 procent van Bosnië. NAVO en VN besluiten tot stopzetting van de luchtacties: de Bosnische Serviërs hebben zware wapens rond Sarajevo weggehaald.

26-9-1995: Bosnië, Kroatië en Joegoslavië bereiken in New York een akkoord over constitutionele principes: verkiezingen in de twee entiteiten en gemeenschappelijk staatspresidium, regering en constitutioneel hof.

5-10-1995: akkoord over bestand in Bosnië, ingaand op 10 oktober.

31-10-1995: begin van vredesconferentie in Dayton (Ohio).

21-11-1995: na drie weken van overleg paraferen de presidenten Izetbegovic, Tudjman en Milosevic in Dayton een vredesregeling.

22-11-1995: de Veiligheidsraad heft na 1.253 dagen de sancties tegen Joegoslavië op; het wapenembargo tegen alle republieken in ex-Joegoslavië wordt geleidelijk opgeheven.

14-12-1995: het vredesakkoord van Dayton wordt ondertekend in Parijs: de oorlog in Bosnië komt formeel ten einde.