Saoedi-Arabië privatiseert logge staatsbedrijven

DUBAI, 13 DEC. De grote staatsbedrijven in Saoedi-Arabië kijken weer actief naar mogelijkheden tot privatisering, nu een recente herschikking van het kabinet en nieuwe economische plannen dit langverwachte proces nieuw leven hebben ingeblazen, zo zeggen analisten.

“Alle tekenen wijzen erop dat de Saoedische regering vastberaden is in haar plannen om te privatiseren,” zegt Ihsan Ali Bu-Hulaiga, een directeur van de Gulf Organisation for Industrial Consulting, een denktank in Doha, de hoofdstad van Qatar. “Binnen de belangrijkste bedrijven en de Koninklijke Commissie zijn serieuze privatiseringsstudies aan de gang,” zegt een econoom. Hij doelt hierbij op industriële steden Yanbu en Jubail, die in 1975 werden opgezet om de gigantische olie-economie te diversifiëren.

Het koninkrijk ziet privatisering, net als zijn buren in de Golf-regio, als een manier om de dominerende overheidsrol in de economie te beperken en om de belastinginkomsten te verhogen. Saoedi-Arabië kampt al meer dan een decennium met hoge overheidstekorten, die nog verergerd zijn door de lage olieprijzen van de laatste jaren.

De toevoeging aan het kabinet van een team hoogopgeleide technocraten in augustus - de grootste reorganisatie sinds 1975 - wordt gezien als een signaal dat het koninkrijk de hervormingen doordrukt. En de goedkeuring door het kabinet van het zesde vijfjarenplan voor ontwikkeling, in juli, bevestigt dat beeld.

In september herhaalde koning Fahd de roep om meer deelname van de private sector in de economie van 's werelds grootste olieproducent. Het ging om “het introduceren van een praktische politiek voor de verschillende privatiserings- en financieringsoperaties die moet samengaan met de grote rol die de private sector krijgt in de nationale economie”. Maar voordat Saoedi-Arabië aanstalten maakt de grote staatsbedrijven te privatiseren, zal het eerst het management van nutsbedrijven overdragen aan de particuliere sector. “Privébedrijven zullen meer managementcontracten krijgen voor bijvoorbeeld ziekenhuizen en stadsparken,” zegt een analist.

Kenners van Saoedi-Arabië zeggen dat de marktsector ook de zeggenschap moet krijgen over nieuwe projecten, zoals elektriciteitsbedrijven, die in het verleden door de staat gerund zouden zijn. Koning Fahd heeft staatsbedrijven bevolen zich niet meer in te laten met met projecten die niet zelf-financierend of winstgevend zijn. In juli kreeg de Amerikaanse telecom-gigant AT&T een contract voor de levering van driehonderdduizend mobiele telefoons ter waarde van achthonderd miljoen dollar, bovenop een order van 4,1 miljard dollar die het bedrijf vorig jaar kreeg ter verdubbeling van het Saoedische telefoonnet en de bouw van een netwerk voor tweehonderdduizend mobiele telefoons. Volgens Bu-Hulaiga zullen de private investeringen in Saoedi-Arabië de komende jaren elf miljard dollar bedragen. De deelname in de industrie en nutsbedrijven zal jaarlijks 1,7 miljard dollar zijn.

Andere analisten voorzien dat de staat zijn vele holdings zal opdelen in kleine, niet-strategische bedrijven als een eerste stap naar volledige privatisering. “Ongeveer eenderde van de Saoedische marktkapitalisatie is in handen van de overheid. De makkelijkste manier om de private sector bij de economie te betrekken, is het verkopen van een deel van deze aandelen,” aldus een analist. De aandelen in sommige van deze beursgenoteerde ondernemingen verwierf de overheid toen zij kasgeld injecteerde in de bedrijven, die toen noodlijdend waren. Maar de meeste aandelen zijn in handen van overheidsinstellingen als het Saoedische Pensioen Fonds. Het is niet te verwachten dat deze goed renderende deelnemingen verkocht worden.

“De grootste bedrijven, zoals de luchtvaartmaatschappijen en oliebedrijf Aramco, zijn het moeilijkst te privatiseren. De regering moet beginnen met de kleinere ondernemingen, opdat ze wat ervaring heeft als de meer opvallende kandidaten aan de beurt zijn,” aldus de analist.

Volgens bankiers en economen zijn Saudi Arabian Airlines (Saudia), de grootste carrier uit de regio, en onderdelen van de zeer winstgevende industriegigant Saudi Basic Industries Corp. (Sabic) de eerste kandidaten voor privatisering. Het publiek heeft al dertig procent van Sabic in handen. Maar Saudia maakt nog steeds verlies, en analisten verwachten dat de regering alleen winstgevende bedrijven zal verkopen. Saudia is nu nog niet aantrekkelijk voor particuliere investeerders.

Ofschoon verkoop aan het publiek nog niet direct voor de deur staat, worden sommige bedrijven al voorbereid op privatisering. Een analist: “Sommige ondernemingen worden gecommercialiseerd.” In deze geest verhoogde Saudia in januari de prijzen van binnenlandse vluchten. “Er is een tendens om grote bedrijven te herstructureren opdat de aandelen op de beurs aantrekkelijker worden,” aldus een bankier.

Behalve Saoedi's kunnen alleen staatsburgers van een van de vijf andere leden van de Gulf Cooperation Council (GCC) aandelen, exclusief die van banken en verzekeraars, kopen. Behalve Saoedi-Arabië zijn Koeweit, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman en Qatar lid van de GCC. Achterstallige betalingen die de regering onlangs heeft voldaan aan contactanten, ambtenaren en boeren hebben het beschikbare kapitaal in het land vergroot. Als de bal voor privatisering eenmaal rolt, zal ook veel kapitaal in het koninkrijk terugkeren dat eerder, bij gebrek aan betere binnenlandse mogelijkheden, in het buitenland geïnvesteerd werd.

Maar er zijn nog vele obstakels voor privatisering, die volgens de meeste analisten nog drie tot vijf jaar verwijderd is. “Sommige ministers lijken tegen privatisering te zijn omdat er dan werkloosheid kan ontstaan,” zegt een economisch attaché. “Privatisering is sterk verwant aan de economische situatie. Als de olieprijs stijgt tot, zeg, twintig dollar per vat, dan komt privatisering er sneller. Met een hoge olieprijs heeft de regering ruimte om de werkgelegenheid te subsidiëren.” (Reuter)