Profiel Utrechtse serieverkrachter steeds scherper

Het daderprofiel van de Utrechtse serieverkrachter wordt steeds scherper, maar gearresteerd is hij nog niet. Onlangs viel de man opnieuw twee vrouwen lastig.

UTRECHT, 13 DEC. De serieverkrachter die Utrecht en omgeving onveilig maakt, handelt niet uit haat of woede jegens vrouwen, maar uit machtswellust. Volgens B. van Delden, leider van het rechercheteam in Zeist, blijkt dit uit het zogeheten daderprofiel, dat steeds duidelijker contouren krijgt. De “vadsige fietser”, zoals de verkrachter in de volksmond heet, wil primair controle hebben over vrouwen. Hij heeft niet het oogmerk zijn slachtoffers letsel toe te brengen of hen te doden.

Tussen begin augustus en begin oktober heeft de onbekende dader in het bos- en weidegebied ten zuidoosten van Utrecht vijf vrouwen verkracht en zeven andere vrouwen aangerand. Begin vorige week maakte de politie bekend dat de man opnieuw had toegeslagen. Op 27 november viel hij in Bosch en Duin een achttienjarige vrouw op een fiets lastig. Zij slaagde erin haar belager af te schudden. Vier dagen later, op vrijdag 1 december, greep hij op het Deltapad in Den Dolder een alleenfietsende 19-jarige vrouw vast. Zij dreef haar belager op de vlucht door hard te gillen.

De politie is ervan overtuigd met een en dezelfde dader van doen te hebben: een blonde, gezette man van tussen de twintig en dertig jaar, sprekend met een licht Utrechts accent, die op de fiets op slecht verlichte fietspaden ten zuidoosten van de stad Utrecht rijdt. Hij grijpt alleenfietsende vrouwen (variërend in leeftijd van 15 tot 28 jaar) van achteren vast, bedreigt hen - al dan niet met een mes - en bijt hen toe niet om te kijken. Eind oktober is in het tv-programma Opsporing verzocht een compositietekening van de verkrachter getoond.

In samenwerking met gedragsdeskundige C. Schippers, een bij de Centrale recherche-informatiedienst (CRI) gedetacheerde inspecteur van de Amsterdamse politie, wordt voortdurend gewerkt aan een sociaal-psychologische compositietekening van de dader, een zogeheten daderprofiel. Volgens Van Delden is het profiel gemaakt op basis van getuigenverklaringen die worden getoetst aan ervaringen met eerder opgepakte serieverkrachters. Op die manier heeft de recherche de man ingedeeld in de categorie controleverkrachters, die anders dan haatverkrachters niet als potentiële moordenaars worden beschouwd.

Het daderprofiel laat een man zien die sociaal geïsoleerd is, weinig sociale contacten en vaardigheden heeft, waarschijnlijk alleenwoont of bij zijn ouders en teleurgesteld is in het leven. Het gaat om iemand met 'een laag zelfbeeld' die 'zijn onvrede seksualiseert'. Hij is niet in staat relaties met vrouwen aan te gaan, maar voelt wel een seksuele drang die hij botviert door anderen zijn wil op te leggen. In zijn vergrijpen zit een vast patroon, waaruit blijkt dat hij een specifieke seksuele fantasie uitleeft. Behalve met de compositietekening en het daderprofiel probeert de recherche ook de man op te sporen door uitvoerige controles in het gebied, via buurtonderzoeken en tips. Nadat het NOS-journaal vorige week maandag aandacht aan de zaak had besteed, kwamen er ruim tweehonderd tips binnen. In totaal heeft de politie op dit moment de beschikking over ongeveer 3.800 tips en 'info's' die uit eigen speurwerk voortkomen. Het is volgens de politie opvallend dat er vrijwel geen sprake is van 'vuile' tips. “Er worden geen grappen gemaakt, er zijn geen tipgevers die zich melden om iemand aan wie ze een hekel hebben een kunstje te flikken en wat ook opvallend is voor een zedenzaak: er duiken geen gestoorde figuren op die zichzelf komen aangeven”, aldus de leider van het rechercheteam.

De politie wil niet uitsluiten dat de verkrachter patiënt is in een psychiatrische inrichting. Hij deed zijn meest recente poging elf dagen geleden tegen half acht 's avonds op het Deltapad dat van de psychiatrische klinieken Dennendal en de Willem Arntszhoeve naar het dorp Den Dolder loopt.

In de Willem Arntszhoeve is geschrokken gereageerd op het bericht dat de dader zijn terrein in de richting van de kliniek heeft verlegd, al is er geen sprake van paniek. Nadat de politie vorige week alle afdelingshoofden van de beide psychiatrische inrichtingen had ingelicht en de compositietekening had verspreid, is er extra beveiliging ingezet. De ongeveer duizend personeelsleden hoeven 's avonds niet meer alleen naar buiten. Wordt er een verpleegkundige 's nachts bij een patiënt geroepen, dan gaat iemand van de beveiliging mee. Personeelsleden die na het werk naar het station moeten, worden door een extra bedrijfsauto gebracht. Patiënten lopen ook niet meer alleen buiten.

De politie geeft aan instellingen en bedrijven in het gebied bij Den Dolder hetzelfde advies als eerder al aan het Academisch Ziekenhuis Utrecht (AZU), de universiteit en andere instellingen die zijn gevestigd in de Uithof. Daar was de serieverkrachter een aantal maanden geleden actief. Inmiddels zijn de meeste posters met waarschuwingen om vooral niet alleen te fietsen in het gebied daar verdwenen, maar men houdt zich nog altijd aan deze richtlijn. Studenten, universitaire medewerkers en personeelsleden van het ziekenhuis fietsen in groepjes. Universitaire medewerkers die 's avonds in afgelegen gebouwen zoals dat van Diergeneeskunde of Scheikunde moeten werken, kunnen op kosten van de universiteit een taxi nemen.

R. Römkens, universitair medewerkster vrouwenstudies van de vakgroep sociale wetenschappen, heeft onder studentes geen paniek gesignaleerd. Zo vond niemand het nodig de avondcolleges naar de binnenstad te verplaatsen. Het bezoek aan de avondcollege voor deeltijdstudenten is niet noemenswaardig teruggelopen. Er is geen enkel avondcollege afgeschaft.

De verkrachtingsslachtoffers komen als zij in een acute crisis verkeren terecht bij psychotherapeute J. Niessen van de Utrechtse RIAGG. Ook zij wil niet van paniek spreken.

De therapeute is het ermee eens dat de politie, die nauw met de RIAGG samenwerkt, na een periode van zwijgen in het belang van het onderzoek bewust de publiciteit heeft gekozen. Voor de slachtoffers en trouwens voor iedereen in het Utrechtse is het van belang dat de serieverkrachter zo snel mogelijk tegen de lamp loopt. Volgens Niessen gebeurt dat onvermijdelijk. “Een serieverkrachter houdt nooit op. Hij wordt gepakt. De vraag is alleen wanneer.”

    • Elsbeth Etty