100 JAAR (14); The Great Train Robbery

Een van de eerste spelletjes die gedurende de afgelopen jaren als CD-i op de markt kwamen, heet Mad Dog McCree en vindt zijn oorsprong in de automatenhal of 'arcade'. Het is een schietspelletje, waarin verschillende bandieten de revolver de huiskamer in richten. Wie niet over een snelle hand beschikt, komt in het volgende beeld een hoofdschuddende doodgraver tegen, die vast begint de maat voor de lijkkist op te nemen.

Ook in de filmgeschiedenis is de western een van de oudste genres. Algemeen beschouwen historici The Great Train Robbery (1903) van Edwin S. Porter (1869-1941), een employé van Edison, als de meest invloedrijke film uit het eerste decennium van de cinema. De film beschrijft in 12 minuten een overval op een posttrein door vervaarlijke bandieten, onder wie de later nog bekender geworden 'Broncho Billy' Anderson. Er is een begin van de toepassing van montagetechniek, maar het meest tot de verbeelding sprak het laatste beeld van de bandiet die recht de zaal in schiet. Overigens was er zelfs al een bescheiden mogelijkheid tot interactiviteit; de exploitanten van de 'nickelodeons', provisorische bioscopen waar voor een stuiver gehuiverd kon worden, ontvingen van Edisons firma de mededeling dat het beeld van de bandiet desgewenst ook aan het begin van de film geplakt kon worden.

Slechts acht jaar na de trein die de gebroeders Lumière de zaal in lieten rijden, onderscheidde de Amerikaanse filmindustrie zich al door de produktie van een meer op actie gerichte variant, ingebed in een spannend verhaal met een kop en een staart. Na de verplaatsing in het begin van de jaren '10 van het produktiecentrum naar de Amerikaanse westkust, zou de nabijheid van woestijn en prairie de geprivilegieerde status van de western in de hand werken.

Elke nieuwkomer in Hollywood had onderweg individueel ontberingen doorstaan. Het voortdurend verschuiven van de 'frontier', de uiterste westgrens van de blanke beschaving, was de inzet van de westernmythe. De 'frontier' lag inmiddels aan het strand van de Stille Oceaan, maar de herinnering aan de schermutselingen was nog vers en bijna lokaal.

Mijn identificatie met het heldendom in Hollywoods oergenre is altijd beperkt gebleven. Als kind kwam ik niet in buurtbioscopen en moest het in de voor de juiste appreciatie cruciale leeftijd stellen met televisieseries als Rawhide met de jonge, hanige Clint Eastwood als Rowdy Yates en Bonanza over de wijze pa Cartwright (Lorne Greene) en zijn drie zonen. De fallische fase gaat echter nooit helemaal over. Elke periode van de filmgeschiedenis kreeg de westerns die zij verdiende en het al honderden malen dood verklaarde genre blijkt onuitroeibaar, al is het maar voor jongetjes met een joystick.

    • Hans Beerekamp