Een gouden toegangskaart

Richard Maher en Sylvia Bond, Het Roald Dahl quiz-boek. Vert. Huberte Vriesendorp, Ill. Quentin Blake, Uitg. Fontein, 119 blz. Prijs ƒ 9,90. Chris Powling, Roald Dahl. Een biografie. Vert. Huberte Vriesendorp, Uitg. Fontein, 80 blz., Prijs ƒ 9,90.

Hoe luidde de achternaam van Matilda ook alweer precies? Hoeveel Kleine Vosjes hadden meneer en mevrouw Vos en hoeveel speelgoedgeweren Joris Teevee? Het lezen van de antwoorden op de vragen over Roald Dahls kinderboeken achterin Het Roald Dahl quiz-boek doet denken aan het ophalen van mooie herinneringen: 'O ja, zo was dat...'

Het quizboek, dat samen met een korte biografie over Dahl onlangs verscheen bij uitgeverij Fontein, is bestemd voor toegewijde Dahl-fans van alle leeftijden. Voor kinderen die zijn kinderboeken net hebben leren kennen kan dit quizboek een schoolse overhoring lijken. Aan de andere kant kunnen ze op deze manier nog even lekker verder leven met het net gelezen verhaal.

Chris Powling schreef Roald Dahl. Een biografie voor kinderen. Dat is verrassend want de meeste biografieën over kinderboekenschrijvers zijn bestemd voor volwassenen. Het leven van Roals Dahl leent zich uitstekend om aan kinderen te vertellen; geen verzameling dorre feiten, maar een aaneenschakeling van wonderbaarlijke avonturen. Powling deed zijn best Dahls leven en werk te vervlechten op een aantrekkelijke, spannende manier. Als aanknopingspunt gebruikte hij Willy Wonka, de chocolademaker uit Sjakie en de chocoladefabriek, kunstenaar en uitvinder tegelijk. Dahl en Wonka lijken op elkaar. Zoals Wonka er keer op keer in slaagt nieuw snoep te verzinnen dat verrassend en heerlijk is, bedacht Roald Dahl steeds opnieuw verhalen die verbaasden en naar meer smaakten.

Net als Sjakie vind je, zo schrijft Powling, een gouden toegangskaart. Daarmee kun je een bezoek brengen aan Roald Dahl zelf: 'Wat? Je zegt dat het onmogelijk is omdat Roald Dahl niet meer leeft? Daar heb je natuurlijk gelijk in... behalve dat in een boek alles mogelijk is.' Hij beschrijft de ontvangst in Dahls idyllische woning Gipsy House, de indrukwekkende prijzenkast en het half vergane schuurtje in de tuin. Daar schreef Dahl, op geel papier met potlood, gum en puntenslijper bij de hand. 'Is dat alles? vraag je.(-) Kan iedereen schrijver worden? (-) Zelfs ik? Wanneer hij ziet dat je het eindelijk begrijpt, lijkt zijn glimlach het hele schuurtje te verlichten. 'Jij zéker,' zegt hij.'

Uit die lichtende lach blijkt hoe Powling over 'zijn' schrijver denkt. Heel anders dan Jeremy Treglown die in zijn biografie van 1993 Dahl beschreef als onuitstaanbaar, verwaand en geldbelust. Volgens Powling was Dahl vooral iemand die anders was dan anderen (in positieve zin), iemand die risico's durfde te nemen. Dahl was bescheiden, uitzonderlijk vriendelijk, integer en grappig. Op den duur wordt het steeds herhalen van deze eigenschappen een beetje misselijkmakend.

De biografie van Treglown is wat rancuneus, maar Powling had wel wat kritischer mogen zijn. Dahl hield er in de ogen van velen weinig sympathieke meningen op na (de staat Israel beschouwde hij als een overdreven cadeau aan een minderwaardig volk), die Powling onbesproken laat. Misschien vond hij die dingen ongeschikt voor een biografie voor kinderen. Dat is te begrijpen, maar om van Dahl een soort heilige te maken gaat wat ver. Volgens Bregje Boonstra die hem interviewde was Dahl natuurlijk een zeer groot schrijver, maar als mens een 'zure, conservatieve brompot'.

Ook stoort het onderscheid dat Powling maakt tussen Dahls volwassen lezers en kinderen. Volwassenen zouden wensen dat kinderboeken zoveel mogelijk op boeken voor grote mensen lijken. Dahls kinderboeken zijn hen veel te gewaagd en grappig. Kinderen kunnen op hun beurt maar beter niet Dahls verhalen voor volwassenen lezen, omdat die zo helder en scherp geschreven zijn. Powling spreekt zichzelf tegen in zijn eigen conclusie, waarin hij schrijft dat het allergeweldigst aan Dahl was dat hij voor al zijn lezers hetzelfde schreef: direkt, zonder een woord te verspillen en zonder ooit een concessie te doen.