Veel meer vragen dan antwoorden over stress

Noorderlicht, Ned. 3. 19.57u.

Is het je eigen schuld als je multiple sclerose krijgt? In Utrecht heeft onderzoekster dr. Coby Heijnen getest of mannetjesratten bij wie een ander mannetje in de kooi werd gezet de indringer aanvielen of tolereerden. Er zijn dieren die altijd aanvallen en er zijn dieren die altijd tolereren. Daarna werden de ratten besmet met een ziekteverwekker die een soort multiple sclerose, een ontstekingsreactie gericht tegen eigen weefsel, veroorzaakt. Van de aanvallende ratten werden er veel meer ziek dan van de tolerante, passieve ratten.

Betekent dit nu ook dat mensen die steeds maar vechten en onder stress staan een grotere kans hebben op MS?

Die conclusie gaat Heijnen veel te ver. Heijnen: Goed met stress omgaan is dat je weet wanneer je eens op moet houden met vechten. Dat je op tijd rust moet kunnen nemen. Je kunt op gegeven moment wel bij jezelf nagaan dat je te ver bent gegaan.

De aflevering van VPRO's wekelijkse wetenschapsprogramma Noorderlicht gaat vanavond over de invloed van stress op ons afweersysteem en op het krijgen van infectieziekten. Geen woord in het programma over de oude stressziekten maagzweer en hartaanval. Dat was wel interessant geweest, nu de medische wereld na veel tegenstand en discussie net heeft geaccepteerd dat zeer veel maagzweren gepaard gaan met een bacteriële infectie van de maag.

Voor mooie beelden is de VPRO-ploeg naar Hannover afgereisd, waar psycholoog Schedlowsky en immunoloog Benschop onderzoek doen naar stress en veranderende hartslag, hormoonspiegels en afweerreacties van parachutespringers. Voor de sprong, vlak erna en een uur en vier uur later werd hen bloed afgenomen. De hartslag stijgt tijdens de sprong tot 150 a 160 hartslagen per minuut. De adrenalinespiegel gaat omhoog, wat iedereen verwacht omdat adrenaline het stresshormoon bij uitstek is. Maar bijzonder is dat het aantal natural killercellen (NK-cellen) in het bloed stijgt met 300 procent. NK-cellen zijn een type witte bloedcellen die ziekteverwekkers onschadelijk maken. Een parachutesprong met bijbehorende stress zal een gezond afweersysteem dus tijdelijk versterken, zo is de hypothese in Hannover. Het wordt echter niet duidelijk of die parachutespringers ook echt minder infectieziekten hebben. Als het zo is, zou het een aardige maar waarschijnlijk onvoldoende compensatie zijn voor hun veel grotere kans om dood te vallen.

Het resultaat dat bij mensen onder stress de afweer beter werkt is in tegenspraak met een beroemd Brits experiment waarbij studenten die onder examenstress stonden en studenten die vrij hadden werden besmet met een verkoudheidsvirus. Onder de examenkandidaten werden er meer ziek dan onder de niet-gestresste studenten. Maar het programma noemt het Britse experiment niet. Vreemd is dat het resultaat in Hannover ook in tegenspraak lijkt met het resultaat van Heijnen, die vindt dat gestresste ratten eerder ziek worden. Ook daarover geen woord ter verklaring.

Heijnen onderzoekt niet alleen ratten. In het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht probeert ze te achterhalen waarom kinderen met reuma reuma hebben. Ze heeft gevonden dat bij kinderen met reuma vaak de adrenalinereactie gestoord is.

Nu wordt het een kip-of-ei kwestie. Reageerden die kinderen onnatuurlijk op stress en heeft de reuma daarom toegeslagen? Of heeft de voortdurende reumapijn het stresssysteem ontregeld, wat zich uit in een verminderde adrenalinereactie, en in een verminderde weerstand tegen infectieziekten, wat de reuma (ook al een ontstekingsreactie tegen eigen weefsel) weer bevordert?

Een voortwoekerende ontsteking kan door die inadequate adrenalinereactie volgens Heijnen slapeloosheid, depressie maar ook hyperactiviteit veroorzaken. De ziekte veroorzaakt deze psychische verschijnselen, terwijl de omgeving vaak denkt dat het andersom is. Heijnen: Er wordt dan vaak gezegd dat iemand niet goed met zijn ziekte omgaat, maar het gebeurt gewoon zo. Je kunt er weinig tegen doen.

Veel van wat Heijnen zegt raakt de discussie over Karin Spainks tussen-de-oren-mafia van een paar jaar geleden, zonder dat er met een woord aan wordt gerefereerd. Dat is jammer, want nu blijven er tegenstellingen liggen en rijzen er meer vragen dan er worden beantwoord.