'Ons Huis' partij met een handicap

MOSKOU, 11 DEC. Als het aan de hoeveelheid televisiereclames of aan het aantal ministers op de kandidatenlijst ligt, wint Ons Huis is Rusland komende zondag de parlementsverkiezingen. Bij de vorige verkiezingen lag het daar echter niet aan. Ondanks een dominerende rol in de campagne werd in 1993 de toenmalige regeringspartij, Ruslands Keuze, verslagen. Gaat premier Tsjernomyrdins Ons Huis is Rusland eenzelfde lot tegemoet?

“Het is moeilijk mensen te bewegen op Ons Huis is Rusland te stemmen, alleen al wegens de traditionele afkeer van de autoriteiten”, erkende onlangs Sergej Koptjev, de reclamemaker die is ingehuurd om de partij aan de man te brengen. “Het heeft me al heel veel moeite gekost om mijn eigen moeder ervan te overtuigen dat ik deze mensen echt waardeer.”

In een land waar salarissen niet op tijd worden betaald, de misdaad toeneemt en het verschil tussen arm en rijk groter wordt, bekleedt Ons Huis is Rusland electoraal gezien een lastige positie. Zij vertegenwoordigt als enige van de 43 partijen die zondag meedoen de status quo. De 'partij van de macht' wordt zij wel genoemd, en een blik op de de kandidatenlijst leert waarom. Het gaat hier niet om de erfgenamen van Jegor Gajdars hervormers, maar eerder om een opvolger van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, zij het dan zonder ideologie.

Het hoofd van de vereniging van boeren en agrarische coöperaties, het hoofd van de unie van kozakken, de vice-president van de academie voor wetenschappen, de meeste ministers en tientallen provinciale bestuurders - zij vormen de lijst van Ons Huis is Rusland. Ze hebben gezelschap van generaals en filmsterren, onder wie Nikita Michalkov die ook in de Sovjet-Unie al een vooraanstaand kunstenaar was. Zijn vader componeerde het Sovjet-volkslied en gold als vriend van Stalin en zelf werd Michalkov een van de eerste miljonairs van de Sovjet-Unie.

De 'brede centrumpartij' (de typering is van premier Tsjernomyrdin zelf) wordt gesteund door acht van 's lands machtigste banken en ondernemingen, waaronder de grootste aardgasproducent ter wereld Gazprom, het Olbi-concern van de jonge multimiljonair Oleg Bojko en de banken Menatep en Stolitsjni.

Pagina 5: Tsjernomyrdin wil Russen 'dak' bieden

Bij de vorige verkiezingen steunden de meeste van deze bedrijven nog de radicale hervormer Jegor Gajdar. Maar zij lijken bij de door Gajdar ingezette privatiseringen inmiddels zoveel te hebben gewonnen dat 'stabiliteit' voor hun nu belangrijker is dan verdere veranderingen.

Een bank als Menatep bijvoorbeeld won vorige week een belang van 78 procent in de oliemaatschappij Joekos, op een veiling die de bank zelf uit naam van de overheid mocht organiseren. Een concurrerend bod werd ongeldig verklaard. Het was de zoveelste in een lange reeks veilingen die door de organisatoren zelf werden gewonnen. De betaalde prijzen zijn volgens Westerse deskundigen 'bespottelijk laag'. Menatep is volgens hardnekkige geruchten in 1990 opgericht met geld uit de communistische partijkas door partijfunctionarissen die de veranderingen op tijd zagen aankomen. Maar dat zijn geruchten. Vladimir Sjoemeiko, de voorzitter van de federatieraad (de eerste kamer van het parlement) zei het gisteravond op de televisie zo: “Ach, al die paniek over een mogelijke overwinning van de Communistische Partij. De communisten zíjn toch al aan de macht. Wij zijn allemaal communisten, sommigen alleen met een andere politieke opvatting.”

Als Ons Huis is Rusland de partij van de macht is, presenteren de 42 andere bewegingen zich als de oppositie. Zij stellen Tsjernomyrdins beweging als partij van de heersende elite verantwoordelijk voor alle problemen. “Waarom moet de premier nog zoveel beloften doen als hij al drie jaar lang de macht heeft om ze uit te voeren?”, zegt Grigori Javlinski regelmatig.

De campagnestrategen van Ons Huis is Rusland hebben ervoor gekozen ideologie en programma's maar achterwege te laten en de partij te presenteren als enig alternatief voor extremisme. Zo is zij in april van dit jaar ook opgericht. Het Kremlin had bedacht dat een soort tweepartijenstelsel zou moeten voorkomen dat een extremist en buitenstaander als Vladimir Zjrinovski net als in 1993 de meeste stemmen zou halen. De tweede partij onder leiding van parlementsvoorzitter Rybkin, die was bedoeld als 'oppositie', is alleen nauwelijks van de grond gekomen.

In het televisiespotje van Ons Huis is Rusland ziet de kijker eerst beelden van schreeuwende en vechtende parlementariërs, daarna de premier luisterend naar arbeiders en staatszaken afhandelend achter zijn bureau. De opnamen van Tsjernomyrdin worden afgewisseld met beelden van een opstijgende raket, een goed werkende fabriek en Russisch natuurschoon. Dit alles met op de achtergrond een opgewekt liedje dat als refrein heeft: “Als je huis je dierbaar is.”

Die slagzin komt ook terug om de metershoge affiches die overal langs de straten hangen. Te zien is een vertrouwingwekkend kijkende Tsjernomyrdin, die zijn handen vouwt in de vorm van een dak, het logo van de partij. “Iedere burger, elke organisatie, elke onderneming in dit land heeft een dak nodig”, legde Koptjev uit. Een 'dak' is in het hedendaagse Rusland synoniem voor 'bescherming', vaak overigens door een misdadige organisatie.

Niet bekend

Of het helpt moet worden afgewacht. Voorlopig blijft Ons Huis is Rusland in de opiniepeilingen achter bij de Communistische Partij en zweeft ze rond de tien procent, samen met Jabloko, de partij van Grigori Javlinski. Maar hoeveel peilingen zeggen is iets anders. Nog afgezien van de vraag of ze betrouwbaar zijn, meten de opiniepeilers de aanhang die een partij landelijk heeft, terwijl slechts de helft van de parlementszetels via de landelijke partijlijsten wordt verdeeld. De andere helft gaat naar individuele kandidaten in de kiesdistricten en dat deel van de uitslag is veel moeilijker te voorspellen. In 1993 haalde Ruslands Keuze onder leiding van de toenmalige vice-premier Jegor Gajdar slechts 15,5 procent van de stemmen, tegen 22,9 procent voor Zjirinovski. Maar omdat Zjirinovski's partij slechts enkele aansprekende kandidaten in de districten had, werd de toenmalige 'partij van de macht' toch nog de grootste fractie in het parlement.