Niet één land wil troepen leveren voor vredesmacht; Aandacht voor Bosnië, maar vragen O-Slavonië blijven open

In Bosnië staat de vrede voor de deur. Maar in Kroatië vraagt menigeen zich af wanneer het weer oorlog wordt. Donderdag wordt het vredesakkoord van Dayton in Parijs ondertekend. Maar rond het aan het Bosnische probleem vastgekoppelde conflict over Oost-Slavonië bestaan nog teveel open vragen om gerust te zijn op de goede afloop. In Kroatië neemt de druk op president Tudjman om dit laatste territoriale conflict op Kroatisch grondgebied op te lossen, toe.

In Dayton is midden november een broze regeling van het probleem Oost-Slavonië afgesproken. Dit laatste stukje Kroatië dat zich nog in handen van de Kroatische Serviërs bevindt moet na een overgangsperiode van een, maximaal twee jaar weer onder gezag van Kroatië komen. In die periode wordt het gebied - luttele vijf procent van het Kroatische grondgebied, maar rijk aan landbouwland en rijk aan olie, en met toegang tot de belangrijkste verkeersader van Servië, de Donau - bestuurd door de Verenigde Naties.

Een van de problemen is dat de Kroaten en de Kroatische Serviërs van mening verschillen over de vredesmacht die het komende jaar in Oost-Slavonië moet worden gelegerd. Een ander probleem is dat niemand bereid is troepen voor die vredesmacht te leveren.

De Kroaten willen een NAVO-strijdmacht, net zoals in Bosnië, met een mandaat dat veel uitgebreider en krachtiger moet worden dan dat van de VN-blauwhelmen. De Kroatische Serviërs willen daarvan niets weten: zij willen een VN-vredesmacht, met een beperkt mandaat. Maar de VN voelen er niet veel voor in Oost-Slavonië te blijven. Het mandaat van de huidige vredesmacht UNCRO is tot midden januari verlengd en daarna willen de VN het liefst opstappen. Kroatië is het allerhartelijkst met dat vertrek eens: het zal niet instemmen met een nieuw VN-mandaat. “De VN zijn geschiedenis voor ons”, zei minister van buitenlandse zaken Mate Granic vorige week.

Het probleem wordt gecompliceerd door de onwil van de internationale gemeenschap om troepen te leveren voor Oost-Slavonië. Voor de NAVO-vredesmacht in Bosnië staan tientallen landen in de rij, maar voor Oost-Slavonië is niemand te porren. De Oost- en Midden-Europeanen dienen liever met de NAVO in Bosnië, omdat dat de banden met de NAVO versterkt. Maar bovenal: men is terughoudend omdat het onwaarschijnlijk wordt geacht dat het het komende jaar vrede blijft in Oost-Slavonië. Een diplomaat zei vrijdag op de Londende Bosnië-conferentie: “Zelfs met een tien meter lange stok wil men dit probleem niet aanroeren. Om het cynisch te zeggen: niemand wil dat zijn troepen daar worden gedood.”

De Amerikanen willen welgeteld één militair naar Oost-Slavonië sturen, een gepensioneerde twee- of driesterrengeneraal die de vredesmacht zou moeten aanvoeren. Maar welke contingenten hij zou moeten aanvoeren is een raadsel. België, dat met Rusland de troepen levert voor de huidige VN-vredesmacht in het gebied, trekt binnenkort zijn zevenhonderd blauwhelmen terug. Als zij zijn vertrokken, zijn er alleen nog twaalfhonderd Russische blauwhelmen, die naar alle waarschijnlijkheid in januari vertrekken en die, als ze toch blijven, zonder versterking niet in staat zijn hun taak te doen.

De reden voor het pessimisme over Oost-Slavonië ligt vooral in de duidelijke tegenzin waarmee de Kroaten het compromis van Dayton hebben aanvaard. Er was nogal wat Amerikaanse en Duitse druk nodig om Tudjman over te halen: het liefst zou de Kroatische leider Oost-Slavonië veroveren met het soort militaire bliksemactie waarmee hij eerder dit jaar de rest van de 'republiek' van de Kroatische Serviërs heeft ingenomen. Maar dat mag niet van de wereld, al was het maar omdat een oorlog naast de deur de Bosnische vrede in gevaar zou brengen. De compromissen van Dayton over zowel Bosnië als Oost-Slavonië zijn in Kroatië slecht gevallen. Bij de talrijke demonstraties in Kroatië tegen 'Dayton' is Tudjman voor “verrader” uitgemaakt en gezien de niet geringe belangstelling van de Kroatische president voor zijn imago mag worden aangenomen dat dat hem zeer dwars zit.

In Parijs zal iets meer duidelijk worden over de ontwikkelingen in de naaste toekomst: daar wordt beslist over de wederzijdse erkenning van Kroatië en Joegoslavië (Servië en Montenegro). Als die erkenning er komt, kan Tudjman tevreden zijn: dan erkent Belgrado voor het eerst de buitengrenzen van Kroatië en impliciet de Kroatische soevereiniteit over Oost-Slavonië. Dat zou een nieuwe oorlog kunnen verhinderen, omdat Zagreb er dan met goed vertrouwen van kan uitgaan dat Oost-Slavonië op termijn inderdaad bij Kroatië terugkomt. Als de wederzijdse erkenning uitblijft, neemt de kans toe dat Tudjman alsnog besluit tot een militaire campagne, Dayton of geen Dayton.