Oude tv-reportages beter dan nieuwe documentaire

AMSTERDAM, 9 DEC. Het verschil tussen een (televisie)reportage en een documentaire is niet haarscherp te maken, zo blijkt opnieuw tijdens het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA). Haiti - Coup de Grace van de Amerikaan Rudi Stern balanceert bij voorbeeld op het randje; de film, die de recente geschiedenis van de Caraïbische republiek vertelt en vooral de ambivalente Amerikaanse houding ten aanzien van president Aristide tijdens diens ballingschap onder de loep neemt, is niet objectief en informatief genoeg voor een goede tv-reportage, maar mist ook de persoonlijkheid van de IDFA-openingsfilm Haiti. Untitled van Jörgen Leth, die bewust feitelijkheden buiten beschouwing laat.

Het toppunt van ironie ten opzichte van de moeizame verhouding tussen reportage en documentaire is wel de Nederlandse film 30 mei 1969 - Gridu di un pueblo van John Leerdam, de zoon van een Surinaamse politieman op Curaçao. In zijn nieuwsgierigheid naar de ware toedracht van de aan revolutie grenzende onlusten in Willemstad in 1969, stuitte Leerdam in het NOB-archief op materiaal, dat de actualiteitenrubrieken van de Nederlandse televisie verzamelden over de interventie van Nederlandse mariniers om de gevestigde orde te redden. Dat materiaal uit Brandpunt, Achter het Nieuws en AVRO's Televizier is, ook naar huidige maatstaven, voortreffelijk: onpartijdig, onthullend en met gevoel voor 'cinéma vérité' gedraaid. Leerdams documentaire bestaat voor meer dan de helft uit dat archiefmateriaal en zijn nieuwe opnamen, die niet geheel overtuigend een brug trachten te slaan naar de huidige situatie in de Nederlandse Antillen, kunnen er niet in de schaduw van staan. Zo krijgt het begrip 'documentaire' wel een heel merkwaardige invulling.

Een andere Nederlandse wereldpremière, Gevangen op Java van Jan van den Berg, bedient zich wel degelijk van alle middelen die bij een 'moderne' documentaire horen. Variaties op leven en werk van de journalist Willem Walraven (1887-1943), die scherpe opmerkingen noteerde over de koloniale samenleving van Nederlands-Indië en die een proces wegens vermeende NSB-sympathieën aan zijn broek kreeg, worden weergegeven door archiefbeelden, teksten en zelfs stukjes speelfilm, waarin Gerard Thoolen de hoofdpersoon verbeeldt. Ook filmde Van den Berg in het huidige Indonesië Poncke Princen (ook beschuldigd van landverraad) en Duco van Weerlee (ook een Nederlandse journalist). Die ongelijksoortige referenties leveren een overvolle, grotendeels onsamenhangende en kennelijk weinig doordachte film op. Walraven verdient een betere documentaire dan deze smakelijk ogende, maar inconsistente nasi rames.

elke dag 17u30

GESPREK VAN DE DAG

Elke dag in de NRC Handelsblad Salon van De Balie gesprekken met filmmakers. Zondag oa.: Jorgen Leth (Haiti. Untitled), Szymon Zaleski (El fin del siglo). Maandag oa.: Jan Vrijman en Mat van Hensbergen over Karel Appel, Terry Zwigoff (Crumb)

zondag 10 december 20u30

BARBARA KOPPLE

Hans Beerekamp (NRC Handelsblad) in gesprek met Barbara Kopple, maakster van 'Fallen Champ, the untold story of Mike Tyson' en samenstelster van IDFA's Top-tien. In de Grote Zaal van De Balie.

THE FRENCH CONNECTION

Debat over Frankrijk, film en Franse film. Engelse vertaling. Grote Zaal De Balie 19u30 maandagavond.

IDFA vindt plaats in de Amsterdamse theaters De Balie, Alfa en het Filmmuseum. Inl. en reserveringen 020-6261939