In Bosnië begint 'nieuwe Navo, het nieuwe Europa'

BERGEN, 9 DEC. Op het militaire hoofdkwartier SHAPE van de NAVO in Bergen (België) is het aftellen begonnen voor de grootste operatie die het transatlantische bondgenootschap ooit in zijn geschiedenis heeft ondernomen. Inzet is de vrede in Bosnëi. Maar inzet is ook het definitieve einde van de 'oude' NAVO. Als de missie slaagt, dan is daarmee ook de basis gelegd voor een geheel nieuwe veiligheidsstructuur in Europa. “Dit is de nieuwe NAVO, het nieuwe SHAPE, het nieuwe Europa”, zegt een hoge Amerikaanse officier enthousiast.

De afgelopen dagen zijn de eerste ruim 500 kwartiermakers in Bosnië aangekomen, die zijn belast met het opzetten van commandoposten, het aanleggen van communicatielijnen en het verkennen van aan- en afvoerroutes. Wanneer volgende week donderdag het vredesakkoord voor Bosnië plechtig is ondertekend in Parijs, zullen de eerste troepen van de in totaal 60.000 man tellende hoofdmacht op pad gaan. In februari moet de zogeheten 'implementatiemacht' IFOR nagenoeg op volle sterkte zijn.

Het 'opwindende' is dat de soldaten van de door de NAVO geleide vredesmacht niet alleen uit 15 NAVO-lidstaten komen, maar ook uit 17 niet bij het bondgenootschap aangesloten landen. Met uitzondering van Bangladesh, Egypte, Maleisië en Pakistan gaat het om Midden- en Oosteuropese landen (inclusief Rusland en de Oekraïne) waarmee de NAVO de afgelopen anderhalf jaar zogeheten 'Partnership for Peace'-akkoorden (PFP) heeft gesloten. De afgelopen tijd zijn al verscheidene gezamenlijke veldoefeningen in 'crisisbeheersing' gehouden, nu krijgen de NAVO-lidstaten en hun nieuwe partners plotseling de kans om hun 'visie' op een gezamenlijke Europese veiligheidsopbouw in de praktijk te toetsen. “Een moeilijke missie, in harde omstandigheden, midden in de winter, in één van de moeilijkste regio's van Europa”, voegt de SHAPE-officier eraan toe.

In het Live Oak-gebouw op het terrein van SHAPE werden in de donkerste dagen van de Koude Oorlog de plannen opgesteld voor de bevoorrading van het door de Sovjet-Unie afgegrendelde West-Berlijn. Het gebouw is grondig gerenoveerd en dient nu als militaire planningcel voor 'het Nieuwe Europa'. Het werd vorig jaar in gebruik genomen als het PFP-coördinatiecentrum en sinds afgelopen oktober staat hier het bordje 'coördinatiecentrum voor IFOR' op de deur. “Terwijl ik nu met u praat, werkt de Russische generaal Leonti Sjevtsov hier honderd meter vandaan in het coördinatiecentrum”, maakt een Westerse SHAPE-functionaris de nieuwe verhoudingen tastbaar.

De vredesoperatie in Bosnië staat onder het opperbevel van de Amerikaanse generaal George A. Joulwan, de in Bergen zetelende opperbevelhebber van de NAVO-strijdkrachten in Europa. Sjevtsov is aan zijn staf toegevoegd, krachtens een overeenkomst tussen de Amerikaanse minister van defensie, William Perry, en diens Russische ambtgenoot, Pavel Gratsjov. Volgens die overeenkomst zullen de commandanten van de Russische brigade - die in Bosnië zal worden toegevoegd aan de Amerikaanse IFOR-divisie - hun operationele opdrachten rechtstreeks van Sjevtsov krijgen. Op die manier kunnen de Russen deelnemen aan de NAVO-operatie zonder dat ze 'thuis' politiek gezichtsverlies hoeven te lijden.

De militaire NAVO-leiding in SHAPE ziet die samenwerking vol vertrouwen tegemoet. “Tot dusverre zijn de gesprekken met de Russen zeer ongedwongen en open. We hebben altijd vastgehouden aan het principe dat er eenheid van commandostructuuur moest zijn bij de komende operatie in Bosnië, en daar hebben we een oplossing voor gevonden. Natuurlijk zullen onderweg nog wel eens hobbels opduiken, maar het is de moeite van de inspanning waard. Als er geen goede wil is, houdt alles op. En tot dusverre stellen de Russen zich zeer inschikkelijk en professioneel op”, zegt een officier.

Niet bekend

Kapotte wegen en spoorlijnen, mijnen en de barre, winterse weersomstandigheden zijn de gevaren die de IFOR-soldaten moeten overwinnen. Maar een groot risico is ook dat de wederopbouw en de economische ontwikkeling van Bosnië achterblijft bij de militaire inspanningen. “De militairen kunnen de vrede niet afdwingen. We gaan ons niet binnen vechten om de vrede dwingend op te leggen. Dat kunnen we niet. De civiele inspanning voor Bosnië zal het succes van onze missie bepalen”, zo zegt men op SHAPE. Vandaar dat generaal Joulwan gistermiddag naar Londen vertrok om op de Bosnië-conferentie met kracht te pleiten voor snelle civiele wederopbouwhulp.