Gezondheid

A. VAN DANTZIG: Is alles geoorloofd als God niet bestaat? Over geestelijke gezondheidszorg en maatschappij

211 blz., Boom 1995, ƒ38,50

In ons deel van de wereld zijn bepaalde vormen van menselijk lijden in de loop der tijd steeds minder vanzelfsprekend en acceptabel geworden. Op diverse manieren is geprobeerd dat lijden te verlichten en op veel punten is het ook daadwerkelijk verminderd. De eerste inspanningen richtten zich op de bestrijding van armoede en ziekte. Via sociale voorzieningen en de gezondheidszorg is er op deze tekorten een adequaat antwoord gevonden. Pas in tweede instantie is ook de belangstelling voor persoonlijke problemen en psychisch lijden tot ontwikkeling gekomen. Volgens de psychiater A. van Dantzig ligt de oorsprong van die aandacht voor het innerlijk leven bij Freud. Hij was de eerste die er systematisch studie van maakte. Daardoor weten we nu dat er psychisch heel wat af geleden wordt, onwaarschijnlijk veel zelfs volgens Van Dantzig, al blijft dat leed veelal verborgen achter een façade van ogenschijnlijk normaal functioneren.

Een overheid die haar verantwoordelijkheden serieus neemt, zou zich dan ook ernstig dienen te bekommeren om het geestelijk welzijn van haar burgers. De realiteit is echter dat de geestelijke gezondheidszorg in vergelijking met de somatische geneeskunde bepaald stiefmoederlijk behandeld wordt. En dat is in de ogen van Van Dantzig een misstand. De zorg voor de geestelijke gezondheid zou eigenlijk even veelomvattend moeten zijn als de lichamelijke zorg die ieder van ons van de wieg tot het graf begeleidt. Van Dantzig beseft natuurlijk heel goed dat de verwerkelijking van deze opvatting een ingrijpende verandering in ons bestaan teweeg zou brengen en dat de verregaande bemoeienis met ons persoonlijk leven die er het gevolg van zou zijn bij velen vooral afkeer en huiver oproept. Toch vraagt hij zich af of deze afkeer niet te vergelijken is met de afkeer van vaccinatie, zoals die vroeger in brede kring bestond en in klein gezelschap nog steeds bestaat.

Is alles geoorloofd als God niet bestaat? is een bundel waarin bovenstaande gedachte, tevens oratio pro domo, verspreid over meerdere opstellen is terug te vinden. Vaak prikkelen Van Dantzigs ideeën tot tegenspraak of tot discussie, vaak ook geven ze te denken. De bijdragen handelen over uiteenlopende onderwerpen, zoals euthanasie, hulp bij zelfdoding, psychotherapie, ouderdom, afscheid nemen, liefde in het dagelijks bestaan en de toekomst van de gezondheidszorg. Wie vertrouwd is met het werk van Van Dantzig komt veel bekende stof tegen.

De kwaliteit van de stukken verschilt sterk. Sommige zijn fraai en rijk aan inzicht of verrassende gedachten, andere zijn uitgesproken slordig, in spelling, formulering of denken. De bijdragen komen het beste tot hun recht wanneer ze met enige tussenpozen gelezen worden. Niet alleen vanwege de inhoudelijke overlapping, maar ook om te voorkomen dat de verstandige en gevoelvolle toon van de analyticus op leeftijd, die Van Dantzig met succes tot zijn handelsmerk gemaakt heeft, na verloop van tijd gaat tegenstaan. Dat zou jammer zijn.