Compromis over 'ozon' klein stapje

In Wenen is deze week op een conferentie over de bescherming van de ozonlaag besloten de produktie en het gebruik van een aantal ozonafbrekende middelen verder te beperken. Maar er is nog veel ruimte voor verbetering.

Honderden miljoenen ijskasten voor huishoudelijk gebruik zijn er op aarde en jaarlijks komen daar nog eens 65 miljoen bij. Miljoenen koelapparaten staan ook nog eens in supermarkten, op daken van grote kantoorgebouwen en in auto's. Alle koelapparatuur gebruikte tot voor kort chloorfluorkoolstof-verbindingen, beter bekend als CFK's. Als stabiel, niet-giftig en relatief goedkoop koelingsmiddel waren CFK's ideaal voor de industrie, totdat in het begin van de jaren zeventig werd ontdekt dat ze de nare eigenschap hadden in de atmosfeer de ozonlaag aan te tasten. De onrust die op deze ontdekking volgde, zeker na de vaststelling in 1978 dat boven de Zuidpool gedurende aan aantal maanden een 'gat' in de ozonlaag ontstaat, resulteerde in 1987 in het Protocol van Montreal, waarin de produktie van CFK's nagenoeg aan banden werd gelegd.

De vervanger van CFK's werden de HCFK's, die ook waterstof bevatten en daarom 'zachter' zijn. HCFK's blijven minder lang in de atmosfeer dan de 'harde' CFK's en richten daarom minder schade aan. Maar de inkt van het Protocol van Montreal was nog niet droog of er ontstond een discussie over HCFK's. Hoewel minder schadelijk tast een aantal HCFK's nog altijd de ozonlaag aan en dragen ze bovendien bij aan het broeikaseffect. Beter was koolwaterstof als koelmiddel te gebruiken, bepleitte onder andere de milieu-actiegroep Greenpeace die ook een koelkast liet maken met een dergelijke 'natuurlijke' stof.

In 1992 werd het Protocol van Montreal aangescherpt en kwam ook het ontsmettingsmiddel methylbromide onder het verdrag te vallen. Een jaar later besloten met name de Europese landen de produktie van HCFK's terug te brengen. De Amerikanen en ook de ontwikkelingslanden, voor wie veel uitzonderingen op de beperkingen en verboden gelden, wilden er niet aan. Achter de soms harde afwijzing van de VS van HCFK-reducties, vermoedden veel milieu-activisten een onbuigzame opstelling van het Amerikaanse bedrijf Du Pont de Nemours, de uitvinders van CFK's in 1931. Du Pont toonde zich na de ondertekening van het Protocol van Montreal meegaand en besloot de produktie van CFK's te stoppen. Maar Du Pont was ook de eerste die HCFK's als vervanger op de markt bracht.

Het kwam de afgelopen week dan ook niet als een verrassing dat de Amerikanen in Wenen, waar een vervolgconferentie over het Protocol van Montreal werd gehouden, er niet aan dachten de komende vijftig jaar de produktie van HCFK's te verminderen, laat staan te stoppen. De VS vonden de Europese lijn het gebruik van HCFK's te verminderen zelfs 'belachelijk', geen 'echte bijdrage aan een beter milieu'. De VS hadden ervoor gekozen zo snel mogelijk de produktie van methylbromide aan banden te leggen, maar daar was juist een flink aantal Europese landen tegen. Methylbromide bevat broom, een krachtige afbreker van ozon. De grote hoeveelheden waarin methylbromide wordt gebruikt als ontsmettingsmiddel in onder meer de landbouw, maken het schadelijk voor de ozonlaag.

De harde Amerikaanse opstelling bleek de inzet bij de onderhandelingen die dinsdag en woensdag volgden, en waarbij alle partijen een beetje in elkaars richting opschoven: HCFK's verdwijnen in 2030, methylbromide mag nog tot 2010 worden geproduceerd. De grote winnaar bij dit compromis, aldus milieu-organisaties, die het resultaat met teleurstelling en cynisme begroetten, zijn de VS, die nog 35 jaar de in hun ogen schadelijke HCFK's kunnen blijven aanmaken. De milieu-organisaties gaan daarmee echter voorbij aan het feit dat veel HCFK's nauwelijks chloor bevatten (het schadelijkst voor ozon), terwijl voor methylbromide een strak tijdschema voor terugdringing is afgesproken. De stap die in Wenen is gezet is na eerdere conferenties dan ook een kleine.